Kazachstan odwołuje się do historycznego doświadczenia Złotej Ordy i wskazuje na jego cywilizacyjną doniosłość
Kilkuset uczestników międzynarodowego sympozjum poświęconego historii stepowego chanatu, to inicjatywa odzwierciedlająca kierunek polityki historycznej Kazachstanu.
Według organizatorów, w konferencji, jaka odbywała się 19 maja w stolicy Kazachstanu uczestniczyło ponad 300 osób, wśród nich archeolodzy, historycy i popularyzatorzy nauki. Pojawił się na niej także sam prezydent środkowoazjatyckiego państwa Kasym-Żomart Tokajew. Uczestnicy przedstawiali wyniki badań i rozważali polityczne, ekonomiczne i kulturowe dziedzictwo Złotej Ordy, będącej jednym z chanatów powstałych z rozpadu imperium Czyngis-chana. Impreza odbywała się pod patronatem Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO).
W czasie swojego wystąpienia Tokajew podkreślił wagę obiektywnej i odpolitycznionej nauki historycznej, cywilizacyjne znaczenie Złotej Ordy oraz potrzebę zacieśnienia międzynarodowej współpracy akademickiej w badaniach nad wspólnym dziedzictwem Wielkiego Stepu. Zadeklarował też przyłożenie wysiłków swojego państwa w tym kierunku.
Złota Orda była jednym z największych bytów politycznych swoich czasów, panującym nad rozległymi terytoriami Eurazji i łączącym Wschód z Zachodem. Jako taka, według kazachstańskiego prezydenta, stała się podwaliną dla państw później funkcjonujących w regionie Azji Środkowej. Jej spuściznę uznał za składnik kultury narodowej Kazachów. Kazachstan postrzega siebie jako bezpośredniego spadkobiercę tradycji państwowych Złotej Ordy. Tokajew ogłosił koncepcję.
Zarazem jednak w cywilizacji stworzonej przez Złotą Ordę dostrzegł znaczenie uniwersalne, jak stwierdził nie może pretendować do niej na wyłączność żaden ze współczesnych narodów.
Kazachstan zamierza popularyzować dziedzictwo Złotej Ordy poprzez badania naukowe, inicjatywy kulturalne, publikacje, filmy, wystawy i pomniki.
Tokajew sprzeciwił się narracji historycznej ukazującej historię Ułusu Dżucziego przede wszystkim przez pryzmat aktywności militarnej jej chanów, co określił mianem “jednowymiarowych interpretacji”. Jak ocenił Złota Orda stworzyła zaawansowane systemy prawne, administracyjne i dyplomację, które zapewniały stabilność na rozległym i zróżnicowanym etnicznie terytorium. Jako cechy tego tworu politycznego przedstawiał merytokrację, dyscyplinę, sprawiedliwość i właśnie współistnienie różnych społeczności etnicznych i religijnych.
Kazachstański przywódca uznał Złotą Ordę za rozwinięcie swoistego modelu cywilizacyjnego opartego na mobilności, handlu i interakcji między społeczeństwami koczowniczymi i miejskimi, co uznał za podstawę jej dobrobytu.
Złota Orda kontrolowała główne eurazjatyckie szlaki handlowe i przekształciła, według Tokajewa, transkontynentalny step w bezpieczny korytarz tranzytowy łączący Wschód z Zachodem. Prezydent przypomniał, że to mocarstwo stworzyło zaawansowane systemy monetarne i handlowe usprawniające handel między Chinami a Europą.
Celem sympozjum według organizatorów było zacieśnienie współpracy z międzynarodową społecznością akademicką w celu systematycznego i wieloaspektowego badania Złotej Ordy. Tokajew podkreślił szczególnie znaczenie współpracy z innymi państwami turkijskimi. Zaznaczył zarazem, że historia powinna służyć jako most łączący narody, a nie jako narzędzie podziałów lub geopolitycznej konfrontacji. Uznał historyczny chanat za wzór dla współistnienia róznych grup etnicznych i religijnych.
Jak ocenił myśliciele tacy jak Abu Nasr al-Farabi i Chodża Ahmed Jasawi położyli ważne fundamenty filozoficzne i duchowe dla świata turecko-muzułmańskiego. Złota Orda walnie przyczyniła się do, w ocenie Tokajewa, do zaistnienia „złotego wieku” tureckiej literatury, muzyki i poezji epickiej, który do dziś wpływa na kulturę regionu.
Powodując się na inspirację historią Złotej Ordy polityk wskazał na współczesną koncepcję “cyfrowych nomadów” – specjalistów informatyki migrujących po świecie, w celu pracy w nowych kontekstach. Wskazywał przy tym, że zaangażowanie Kazachstanu w rozwój sektora cyfrowego aż po systemu sztucznej inteligencji.
Złota Orda była jednym z największych i najpotężniejszych państw średniowiecznej Eurazji, stanowiąc zachodnią część imperium mongolskiego stworzonego przez Czyngis-chana. Powstała w XIII wieku jako ulus, czyli dziedziczna domena potomków jego najstarszego syna, Dżocziego. Faktycznym twórcą potęgi Złotej Ordy był jednak Batu-chan, wnuk Czyngis-chana, który poprowadził wyprawy wojenne na Europę. To on założył nad dolną Wołgą stałą stolicę chanatu – Saraj. Dziedzictwem wypraw Batu była zwierzchność Ordy nad całą Rusią, a do XIV wieku nawet nad Bułgarią.
Choć został on założony przez elitę pochodzenia mongolskiego, stopniowo ulegała ona asymilacji z trzonem swojej armii, którą stanowili turkijscy Kipczacy, choć Orda objęła swoim panowaniem zróżnicowane ludy.
System administracyjny do czasu politycznego rozkładu w XIV wieku był sprawny i opierał się na regularnym poborze podatków oraz kontroli szlaków handlowych. Złota Orda utrzymywała rozbudowaną sieć stacji pocztowych i kurierskich, umożliwiających szybki przepływ informacji na ogromnych odległościach. W XIV wieku za panowania chana Uzbeka, który przyjął islam i uczynił go religią dominującą państwa doszło do pewnej islamizacji kultury i prawa, dotąd opartego na mongolskiej jasie.
Od drugiej połowy XIV wieku rozpoczął się jednak stopniowy upadek Złotej Ordy. Jedną z przyczyn były konflikty dynastyczne i walki o władzę. W XV wieku rozpadła się na dziedziczne chanaty. W 1480 roku wielki książę moskiewski Iwan III Srogi przestał uznawać zwierzchnictwo chanowi w Kazaniu. W 1552 stolica najważniejszego chanatu sukcesyjnego Złotej Ordy została zdobyta przez Iwana IV Groźnego.
Aż do 1783 roku istniało natomiast inne państwo sukcesyjne Ordy – Chanat Krymski.
W rosyjskiej historiografii dość powszechna jest wizja “ordyńskiego jarzma”, choć system administracyjne Złotej Ordy, przyznanie jarłyku, czyli pewnego rodzaju funkcji naczelnej wielkim książętom moskiewskim podniósł jego znaczenie polityczne i gospodarczej wśród księstw dawnej Rusi. Dlatego też Orda znajduje pozytywną ocenie w nurcie historiozoficznym i ideologicznym eurazjatyzmu. Eurazjaci czynią wręcz Rosję spadkobiercą Złotej Ordy, czemu sprzeciwia się między elita Kazachstanu i narracja, jaka wybrzmiała w czasie astańskiej konferencji.
Władze Kazachstanu od lat podkreślają historyczne dziedzictwo Ordy, jako fundament swojej własnej państwowości.
Kresy.pl
