Pochód Lajkonika przeszedł przez Kraków. Tradycja sięga co najmniej XVIII wieku [+FOTO]
Dzisiaj w Krakowie odbył się tradycyjny pochód Lajkonika. Barwny orszak wyruszył ze Zwierzyńca i przeszedł niezmienioną trasą w stronę Rynku Głównego.
Zwyczaj odbywa się co roku w oktawę Bożego Ciała i należy do najbardziej rozpoznawalnych tradycji miejskich Krakowa.
Lajkonik, zwany także Konikiem zwierzynieckim, występuje w orientalnym stroju i z drewnianym konikiem przypiętym do pasa. Towarzyszy mu orszak złożony z włóczków, Tatarów oraz kapeli „Mlaskoty”. Uczestnicy pochodu noszą stroje stylizowane na ubiory dawnych wojowników tatarskich, ludu i mieszczaństwa krakowskiego.
Jednym z charakterystycznych elementów pochodu jest uderzanie przechodniów buławą. Według ludowej tradycji dotknięcie buławą Lajkonika ma przynosić szczęście.
Fot. Kresy.pl
Zwyczaj łączony jest z legendą o ocaleniu Krakowa przed najazdem tatarskim w 1287 roku. Według przekazu Tatarzy mieli zatrzymać się pod Zwierzyńcem, gdzie miejscowi flisacy, zwani włóczkami, zaskoczyli ich i pokonali. Po zwycięstwie jeden z włóczków miał przebrać się za tatarskiego chana i w triumfalnym pochodzie ruszyć do Krakowa.
Historycy podchodzą do tej opowieści ostrożnie. Pewne źródła potwierdzają istnienie tradycji Lajkonika co najmniej od XVIII wieku. W zapiskach pojawiają się daty 1738 i 1756 roku.
Już w połowie XIX wieku pochód był powszechnie znanym wydarzeniem i stałym elementem miejskiego kalendarza. Samo słowo „lajkonik” po raz pierwszy zanotował w 1866 roku archeolog Józef Łepkowski. W okresie międzywojennym władze Krakowa wykorzystywały postać Lajkonika do promocji miasta, między innymi podczas Dni Krakowa organizowanych od 1936 roku.
Orszak wyrusza z okolic ulicy Senatorskiej, a następnie odwiedza kupców na placu Na Stawach. Lajkonik zbiera tam do koszyka drobne pieniądze, określane tradycyjnie jako haracz. Później składa wizytę siostrom norbertankom na Zwierzyńcu, w pobliżu miejsca, gdzie według legendy miała rozegrać się walka krakowskich flisaków z Tatarami.
Następnie pochód przechodzi ulicami Kościuszki i Zwierzyniecką. Lajkonik odwiedza po drodze sklepy, uderza przechodniów buławą i zbiera haracz. Finał pochodu odbywa się na Rynku Głównym. Orszak dociera tam ulicami Franciszkańską i Grodzką. Na scenie przy Wieży Ratuszowej Lajkonik wznosi z prezydentem miasta toast za pomyślność krakowian. Na zakończenie wykonuje taniec zwany „urbem salutare”, czyli pokłon miastu.
W 2014 roku pochód Lajkonika został wpisany na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Był jednym z pierwszych pięciu zjawisk kulturowych uznanych w ten sposób za niematerialne dziedzictwo Polski. Wpis na listę krajową może być podstawą do starań o umieszczenie tradycji na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, obejmującej zwyczaje, obrzędy i praktyki przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Taniec Lajkonika, 2026, fot. Kresy.pl
Czytaj też:
Siuda Baba. Słowiańska kapłanka, która schodziła do wsi po swoją następczynię
Kresy.pl / Muzeum Miasta Krakowa
