Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznego mieszkańca Polski. Niezwykłe schorzenia i tajemniczy pochówek w Łeknie
Naukowcy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, University of Liverpool oraz University of Arizona odtworzyli twarz średniowiecznego mieszkańca ziem polskich, który cierpiał na rzadkie i złożone schorzenia układu kostnego.
Dzięki połączeniu badań archeologicznych, analiz medycznych i nowoczesnej grafiki 3D udało się przywrócić wygląd człowieka żyjącego ponad tysiąc lat temu.
Szczątki oznaczone jako Ł3/66/90 odkryto na cmentarzysku w Łeknie w Wielkopolsce, na terenie dawnego ośrodka osadniczego i klasztornego. Już sam sposób pochówku zwrócił uwagę badaczy. Mężczyzna został pogrzebany w miejscu nietypowym – nie w obrębie głównej nekropolii, lecz na pozostałościach wału grodu, z dala od innych grobów. Tego rodzaju lokalizacja sugeruje, że był postrzegany jako osoba odmienna, choć nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy oznaczało to wykluczenie, czy szczególny status.
Analiza antropologiczna wykazała, że zmarły miał około 30–45 lat i mierzył zaledwie około 115 centymetrów wzrostu. Już wcześniej ustalono, że cierpiał na achondroplazję – najczęstszą formę karłowatości. Najnowsze badania wykazały jednak, że jego przypadek był znacznie bardziej złożony. Oprócz tego zdiagnozowano u niego także dyschondrosteozę Léri-Weilla oraz hemimelię łokciową. Takie połączenie wad rozwojowych należy do wyjątkowo rzadkich i czyni ten przypadek jednym z najlepiej udokumentowanych w materiale średniowiecznym Europy Środkowej.
Czytaj też: Wojownicy z czasów chrztu Polski. Niezwykłe odkrycie archeologów
Pierwsze szczegółowe opracowanie szczątków opublikowano w 2022 roku w czasopiśmie „International Journal of Osteoarchaeology”. Autorzy przedstawili w nim diagnozę oraz kontekst pochówku. Kolejnym krokiem stało się odtworzenie wyglądu mężczyzny. Tego zadania podjął się brazylijski specjalista grafiki 3D Cícero Moraes wraz ze swoim zespołem.
Rekonstrukcję wykonano na podstawie skanów 3D czaszki oraz danych dotyczących grubości tkanek miękkich, uzyskanych z badań współczesnych populacji. Na cyfrowym modelu umieszczono charakterystyczne punkty anatomiczne, które pozwoliły odtworzyć objętość i kształt twarzy.
Efektem prac były dwa warianty rekonstrukcji: jeden bardziej neutralny, ukazujący czysto anatomiczne cechy twarzy, oraz drugi – uzupełniony o włosy i zarost. W obu przypadkach widoczne są charakterystyczne deformacje wynikające z chorób: wydatne czoło, zapadnięta nasada nosa oraz zmienione proporcje środkowej części twarzy.
Rekonstrukcja twarzy średniowiecznego mężczyzny z Łekna. Autor: Cícero Moraes i zespół, na podstawie badań naukowych opublikowanych w bioRxiv. Licencja: CC BY-ND 4.0.
Choć wyniki tych badań opublikowano w czasopiśmie „Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage” już w 2024 roku, teraz historię tego odkrycia i rekonstrukcji przypomina „National Geographic”.
Szczególnie interesujący jest kontekst społeczny tego odkrycia. Mimo poważnych schorzeń mężczyzna dożył wieku dojrzałego, co może sugerować, że nie był całkowicie wykluczony i funkcjonował w ramach wspólnoty. Jednocześnie jego odmienny pochówek wskazuje, że po śmierci potraktowano go inaczej niż większość zmarłych. Archeologia nie pozwala dziś rozstrzygnąć, czy wynikało to z marginalizacji, czy z przypisywania mu szczególnego znaczenia.
Odtworzona twarz przywraca indywidualność człowiekowi, który przez stulecia pozostawał anonimowy. Jednocześnie pokazuje, jak współczesna nauka łączy archeologię, medycynę i technologię, aby lepiej zrozumieć ludzi żyjących w odległej przeszłości.
Czytaj też: Ostrów Lednicki: archeolodzy znaleźli tajemniczą rzeźbę twarzy z czasów Mieszka I [+WIDEO]
Kresy.pl / Biorxiv
