Arka Pana w Nowej Hucie. Świątynia, której miało nie być, stała się symbolem i eksperymentem [+WIDEO]
15 maja 1977 roku metropolita krakowski kard. Karol Wojtyła konsekrował kościół pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski w Nowej Hucie-Bieńczycach, popularnie nazywany Arką Pana.
Była to pierwsza świątynia w Nowej Hucie, mieście budowanym przez komunistyczne władze jako wzorcowy ośrodek socjalistyczny, w którego planach nie przewidziano miejsca dla kościoła.
Nowa Huta powstawała od 1949 roku na terenach podkrakowskich wsi, wokół kombinatu metalurgicznego. Miała być symbolem nowego ładu i przykładem laickiego miasta robotniczego. Tymczasem od początku zabiegano tam o życie religijne. Już kard. Adam Stefan Sapieha interesował się budową kościoła dla mieszkańców nowego osiedla, ale przez lata władze blokowały te starania.
Przełom nie przyszedł łatwo. Po odwilży 1956 roku komuniści zgodzili się na budowę świątyni, lecz w 1959 roku wycofali pozwolenie. Rok później doszło do słynnej obrony krzyża na osiedlu Teatralnym, gdzie miał stanąć kościół. 27 kwietnia 1960 roku mieszkańcy Nowej Huty starli się z milicją, broniąc krzyża ustawionego na placu przyszłej budowy. To wydarzenie stało się jednym z najważniejszych symboli sprzeciwu wobec przymusowej laicyzacji.
Kolejna zgoda na budowę przyszła dopiero w połowie lat 60., już w czasie, gdy diecezją krakowską kierował Karol Wojtyła. Budowę Arki Pana rozpoczęto symbolicznie 14 października 1967 roku, gdy kard. Wojtyła wykopał pierwsze grudki ziemi. Projekt świątyni przygotował architekt Władysław Pietrzyk, a konstrukcję opracował prof. Jan Grabacki. Kościół otrzymał formę łodzi z wysokim krzyżem-masztem, nawiązującą do biblijnej arki ocalenia.
Koncepcja architektoniczna Arki Pana była wyraźnie symboliczna i odbiegała od tradycyjnych form polskiej architektury sakralnej. Kościół jest jednym z najważniejszych w Polsce przykładów późnomodernistycznej architektury sakralnej, inspirowanej m.in. kaplicą Notre Dame du Haut w Ronchamp projektu Le Corbusiera. Gmach stał się przestrzenią eksperymentu twórczego, niedostępnego w państwowym budownictwie podporządkowanym normatywom i prefabrykacji.
Budowa trwała dziesięć lat i była prowadzona mimo licznych trudności administracyjnych, materiałowych i politycznych. W przedsięwzięcie angażowali się mieszkańcy, duchowni i darczyńcy. Kamień węgielny, pochodzący z grobu św. Piotra, przekazał papież Paweł VI. Nowohucka świątynia stała się także miejscem odwiedzanym przez zagranicznych duchownych, którym Karol Wojtyła pokazywał rzeczywistą sytuację Kościoła w Polsce Ludowej.
W uroczystości konsekracji 15 maja 1977 roku uczestniczyło ponad 70 tys. wiernych oraz biskupi z kraju i zagranicy. W kazaniu kard. Wojtyła mówił, że budowa kościoła w Nowej Hucie-Bieńczycach stała się „wydarzeniem historycznym”. Podkreślał, że człowiek nie może żyć bez Boga i że dlatego „nieodzowna jest świątynia”.
Arka Pana stała się jednym z najważniejszych kościołów zbudowanych w Polsce Ludowej. Była nie tylko miejscem kultu, lecz także znakiem porażki komunistycznego projektu miasta bez religii. W latach 80. XX wieku świątynia stała się jednym z ośrodków nowohuckiej opozycji i przestrzenią, w której umacniało się życie społeczne niezależne od władzy.
Arka Pana, fot. Taxiarchos228, Wikipedia, lic. FAL.
Czytaj też: Polski atom miał kobiece imiona. Historia zapomnianego programu jądrowego PRL
Kresy.pl / IPN
