Ukraińcy deklarują rozpoczęcie ekshumacji ofiar UPA – Polacy tylko w roli obserwatorów

Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zapowiedział, że w przyszłym roku rozpocznie ekshumację ofiar “tragedii wołyńskiej”, jak określono to w jego oficjalnym oświadczeniu.

“W tym roku Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zaczął otrzymywać wnioski polskich obywateli o możliwość przeprowadzenia poszukiwań i ekshumacji szczątków członków ich rodzin. W szczególności otrzymano takie wnioski o przeprowadzenie takich prac w obwodzie równieńskim.” – napisano we wtorek na stronie internetowej instytucji. Obwód równieński obejmuje część województwa wołyńskiego II Rzeczpospolitej. UIPN oświadczył, że postanowił pozytywnie rozpatrzyć jeden z takich wniosków z września bieżącego roku i włączyć ekshumację w plan swoich działań w 2025 r.

“UIPN pozostaje otwarty na współpracę z polskimi instytucjami w sferze poszukiwania, utrzymania i dbania o miejsca pamięci Ukraińcow w Polsce i Polaków na Ukrainie. Jednak, uwzględniając, że oficjalne międzyinstytucjonalne mechanizmy rozwiązania kwestii problematycznych w sprawie przywrócenia i utrzymania miejsc pamięci z polskiej strony już od dłuższego czasu nie działają (zwłaszcza grupy robocze między Instytutami Pamięci i ministerstwami kompetentnych w sprawach kultury), UIPN skłania się ku decyzji wyjść naprzeciw interesom obywateli Polski i w trybie wyjątku wziąć na siebie bezpośrednio rolę koordynatora przeprowadzenia prac poszukiwawczych na wniosek polskich obywateli, z zaproszeniem strony polskiej jako obserwatora.” – powiedział szef UIPN Anton Drobowycz.

Jednocześnie przekazał on, że jego instytucja czeka na “konkretyzację odnośnie potencjalnych miejsc poszukiwań” ofiar ludobójstwa ze strony Ukraińskiej Powstańczej Armii, które UIPN nazywa mianem “tragedii wołyńskiej”.

Realizując tę ​​decyzję Instytut będzie współpracował z Państwową Międzyresortową Komisją ds. Utrwalenia Pamięci Uczestników Operacji Antyterrorystycznej, Ofiar Wojny i Represji Politycznych oraz Ministerstwem Kultury i Łączności Strategicznej Ukrainy, do której kompetencji należy wydawanie zezwoleń na prace poszukiwawcze, ekshumacje i porządkowanie pomników.

W dalszej części oświadczenie UIPN przytoczył polsko-ukraińskie rozmowy na temat ekshumacji i upamiętnienia zabitych i poległych począwszy od grudnia 2020 r. sugerując winę strony polskiej za brak postępów odnoszą się szczególnie do braku odnowienia pomnika na miejscu domniemanego pochówku członków UPA na górze Monastyrz w województwie podkarpackim.

Pomnik ten wzbudził kontrowersje ponieważ został ustawiony poza polskimi regulacjami prawnymi a na jego pierwotnej tablicy znajdowały się prawdopodobnie nazwiska upowców, których nie pochowano w tym miejscu. Jednocześnie istnieją podejrzenia, że w mogile tej spoczywają członkowie bojówki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, która dokonała mordu na polskich pasażerach pociągu pod wsią Zatyle.

Tablica na pomniku na górze Monastyr została zniszczona przez nieznanych sprawców w 2020 r.  Następnie został odnowiona jesienią tego samego roku tuż przed wizytą prezydenta Ukrainy w Polsce, przy czym na nowej tablicy nie umieszczono nazwisk upowców i napisu „Polegli za wolną Ukrainę”, które widniały na wcześniejszej, zniszczonej przez nieznanych sprawców tablicy.

Wcześniej prezydent RP zapewniał Wołodymyra Zełenskiego, że do czasu ich jesiennego spotkania kwestia ta zostanie załatwiona. Odnowienie tablicy nie zadowoliło strony ukraińskiej, która domaga się przywrócenia dawnych napisów i zapowiadała, że do tego czasu będzie utrzymywała zakaz prac specjalistów Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN na Ukrainie. Nowa tablica pojawiła się w niejasnych okolicznościach – oficjalnie nie wiadomo, kto ją umieścił. Anton Drobowycz mówił w grudniu 202 roku, że podczas jego poprzedniej wizyty w Polsce został nieoficjalnie poinformowany, że tablicę odnowiła powiązana z Prawem i Sprawiedliwością Fundacja Wolność i Demokracja.

Sprawa ekshumacji i godnego pochówku ofiar OUN-UPA stała sie w ostatnim okresie tematem relacji polsko-ukraińskich na najwyższym poziomie. Premier Donald Tusk, minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz, czy minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski zadeklarowali, że Ukrainy nie może liczyć na wejście do Unii Europejskiej bez doprowadzenia do poszukiwań, ekshumacji i godnego pochówku ofiar kresowego ludobójstwa.

uinp.gov.ua/kresy.pl