Buntownik, król i nowe słowo. W takich okolicznościach po raz pierwszy zapisano słowo „Rzeczpospolita”
16 lutego 1358 roku w Sieradzu w dokumencie przysięgi wierności po raz pierwszy w zachowanym akcie urzędowym pojawiło się słowo „Rzeczpospolita” jako określenie państwa polskiego. Termin ten, będący tłumaczeniem łacińskiego „Respublica”, odnosił się do Korony Królestwa Polskiego.
Tego dnia Maciej Borkowic, przywódca konfederacji wielkopolskiej, złożył uroczyste przyrzeczenie wierności królowi Kazimierzowi Wielkiemu. Dokument sporządzono po kilkuletnim konflikcie między monarchą a częścią możnowładztwa Wielkopolski.
Czytaj też: Piastowie pochodzą ze Szkocji?
Maciej Borkowic wywodził się z możnego rodu herbu Bork. W 1352 roku stanął na czele konfederacji skupiającej 86 rycerzy sprzeciwiających się polityce Kazimierza Wielkiego, w tym nominacjom urzędniczym i wzmacnianiu władzy centralnej. Spór przerodził się w otwarty bunt. W jego trakcie zginął wojewoda kaliski Beniamin z Uzarzewa, a sam Borkowic w 1354 roku został zmuszony do opuszczenia kraju.
Po powrocie do Wielkopolski w 1356 roku rozpoczął starania o pojednanie z królem. Warunkiem było publiczne złożenie przysięgi wierności. Akt wystawiony w Sieradzu zawierał zobowiązanie do lojalności wobec monarchy oraz jego państwa. Obok formuły „sui regni” („jego królestwo”) pojawiło się określenie „Rzeczpospolita”, które historycy uznają za pierwsze użycie tego słowa w polskim piśmiennictwie urzędowym. Termin podkreślał wspólnotowy charakter państwa – jako dobra publicznego, a nie wyłącznie domeny władcy.
Dokument przechowywany jest obecnie w Archiwum Głównym Akt Dawnych. Zachował się w formie pergaminu opatrzonego pieczęcią Borkowica. Choć przysięga symbolizowała formalne zakończenie buntu, napięcia nie wygasły. W 1360 roku Maciej Borkowic został aresztowany, osądzony i zmarł w więzieniu na zamku w Olsztynie koło Częstochowy.
Czytaj też: Mazowiecki dramat, który zainspirował Szekspira. „Zimowa opowieść” jest o Piastach!
Kresy.pl
