Rada Europy: Polska w kategorii B wolności akademickiej
Polska znalazła się poniżej średniej w najnowszym rankingu wolności akademickiej przygotowanym na potrzeby Rady Europy.
W zestawieniu obejmującym 38 państw członkowskich Polska została zakwalifikowana do kategorii B i zajęła 32. miejsce, wyprzedzając jedynie sześć krajów: Armenię, Albanię, Ukrainę, Węgry, Azerbejdżan oraz Turcję.
Jak wynika z raportu, wolność akademicka w całej Europie ulega systematycznej erozji od około 10–15 lat. Autorzy dokumentu wiążą ten proces z regresem demokratycznym, narastającymi ingerencjami politycznymi oraz rosnącą presją społeczną, w tym wpływem mediów społecznościowych. W przypadku Polski wskazano kilka kluczowych problemów o charakterze systemowym.
Komentując ten stan rzeczy, prof. Agnieszka Bieńczyk-Missala, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zwraca uwagę, że jednym z głównych czynników obniżających ocenę jest procedura nadawania tytułu profesora przez prezydenta. W warunkach silnej polaryzacji politycznej mechanizm ten, choć formalnie proceduralny, może sprzyjać autocenzurze. „Naukowcy, zwłaszcza zajmujący się naukami społecznymi, mogą odczuwać obawę przed podejmowaniem tematów postrzeganych przez władze jako ideologicznie niewygodne lub niepożądane”, komentuje prof. Bieńczyk-Missala.
Drugim problemem jest sposób oceny dorobku naukowego, w szczególności system bibliometryczny, oparty na liście punktowanych czasopism z 2021 roku. Raport wskazuje na ryzyko zawyżania punktacji wydawnictw zgodnych z linią każdoczesnych władz, co mogło wpływać na wyniki ewaluacji jednostek naukowych oraz ich finansowanie.
Trzeci obszar krytyki dotyczy postępowań sądowych wytaczanych naukowcom w związku z prowadzonymi badaniami. Eksperci Rady Europy zaznaczają, że już sama groźba procesu może wywoływać efekt mrożący.
W Indeksie Wolności Akademickiej, obejmującym 179 państw, Polska uzyskała w 2024 roku wynik 0,75, przy średniej dla państw Rady Europy wynoszącej 0,80. Autorzy raportu podkreślają, że zagrożenia dla wolności akademickiej w Polsce nadal wymagają stałego monitorowania i wzmocnienia gwarancji instytucjonalnych.
Czytaj też:
Rada Europy zawiesiła współpracę z Białorusią
Rosja zawieszona w Radzie Europy
Kresy.pl / PAP
