Symbol wolności usypali ochotnicy ze wszystkich zaborów. Kopiec Kościuszki
16 października 1820 roku na wzgórzu św. Bronisławy w Krakowie rozpoczęto sypanie Kopca Kościuszki – pomnika, który do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli polskiej niepodległości.
Decyzję o jego budowie podjął Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa, kierując się ideą uczczenia pamięci Tadeusza Kościuszki – Naczelnika insurekcji z 1794 roku, bohatera walk o wolność Polski i Stanów Zjednoczonych.
Po jego śmierci w 1817 roku i powtórnym pochówku Kościuszki w 1818 roku w Krakowie, pod Wawelem narastał kult Naczelnika, a opinia publiczna domagała się trwałego pomnika. Ostatecznie postanowiono wznieść go w formie kopca, na wzór wczesnośredniowiecznych krakowskich kopców Krakusa i Wandy.
Ziemię zwożono z pól bitewnych
Uroczystość rozpoczęcia sypania kopca, w której uczestniczyli mieszkańcy Krakowa, weterani powstań i liczni goście z różnych stron kraju, miała charakter patriotycznego święta. Z całej Polski przywożono ziemię z pól bitewnych, m.in. spod Racławic, Maciejowic i Dubienki, by połączyć w jednym miejscu pamięć o narodowej walce.
W budowie uczestniczyli ochotnicy – chłopi, mieszczanie i młodzież – traktując udział w pracach jako symboliczny obowiązek wobec ojczyzny. Wznoszenie kopca trwało trzy lata i zakończyło się 25 października 1823 roku. Monument osiągnął 34 metry wysokości, a jego objętość przekroczyła 60 tysięcy metrów sześciennych.
Wokół kopca planowano osadę dla rodzin chłopów, którzy brali udział w insurekcji kościuszkowskiej, ostatecznie jednak musiano zrezygnować z tego pomysłu. Przeszkodzili Austriacy, którzy otoczyli kurhan systemem umocnień. Po likwidacji Wolnego Miasta Krakowa i włączeniu go do monarchii austriackiej, władze w Wiedniu przekształciły okoliczne wzgórze w fortecę, wznosząc wokół kopca potężny fort „Kościuszko”. Jego budowę zakończono w 1854 roku.
W następnych dziesięcioleciach kopiec stał się jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej. Mimo otaczającego go fortu, monument zachował swoją symbolikę – przez cały okres zaborów był postrzegany jako jedyny „skrawek wolnej ziemi polskiej” i utrzymywany przez Komitet Kopca Kościuszki w imieniu narodu. W 1860 roku na szczycie umieszczono granitowy głaz z napisem „Kościuszce” i złożono tam pamiątki z czasów powstania.
Hitlerowcy chcieli go zniszczyć
W XX wieku kopiec stał się niemym świadkiem kluczowych wydarzeń polskiej historii. W 1914 roku w jego cieniu ruszały do walki Legiony Piłsudskiego, a podczas II wojny światowej Niemcy planowali jego zniszczenie jako symbolu polskości – do czego na szczęście nie doszło.
Po wojnie i w czasach PRL pozostawał miejscem pamięci i celem licznych wycieczek. W 1977 roku w odrestaurowanej części dawnego austriackiego fortu uruchomiono hotel, a na początku lat 90. XX wieku otaczające Kopiec zabudowania stały się także siedzibą jednej z ogólnopolskich rozgłośni radiowych. Po katastrofalnych ulewach w 1997 roku, które poważnie uszkodziły Kopiec, podjęto kosztowną renowację, zakończoną w 2002 roku.
Dziś Kopiec Kościuszki ma 35,5 metra wysokości i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych pomników historii w Polsce. Z jego wierzchołka roztacza się widok na Kraków i dolinę Wisły, a w otaczającym forcie mieści się Muzeum Kościuszkowskie, przypominające, że wzgórze to – usypane wspólnym wysiłkiem Polaków – jest nie tylko miejscem pamięci, lecz także trwałym symbolem narodowej jedności i ducha wolności.
Kresy.pl / MuzHP
Kopiec Kościuszki z lotu ptaka (przed 1929), źródło: Wikipedia, domena publiczna.
