Polski radioteleskop RT4 bliski wyłączenia – naukowcy alarmują: „Całkowita zapaść kraju”
Mimo najwyższej oceny w konkursie i uznania w środowisku naukowym, radioteleskop RT4 z Piwnic pod Toruniem może zakończyć działalność. Ministerstwo Nauki nie przyznało mu finansowania na kolejne lata. Naukowcy biją na alarm i apelują o ratunek dla jednej z kluczowych polskich infrastruktur badawczych.
Jeden z czołowych instrumentów astronomicznych w Polsce – radioteleskop RT4 zlokalizowany w Piwnicach pod Toruniem – może wkrótce przestać działać. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie przyznało środków na jego dalsze funkcjonowanie w latach 2026–2028. Zespół pracujący przy RT4 poinformował, że brak finansowania od 1 stycznia przyszłego roku w praktyce oznacza koniec pracy urządzenia.
Radioteleskop RT4, będący częścią Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach, jest ważnym elementem globalnej sieci VLBI (Very Long Baseline Interferometry), służącej do prowadzenia precyzyjnych obserwacji radioastronomicznych w ramach międzynarodowej współpracy.
Choć projekt otrzymał najwyższą możliwą ocenę A w konkursie SpUB, nie uzyskał dofinansowania. Recenzenci podkreślali, że RT4 figuruje na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej i pełni kluczową rolę w międzynarodowych badaniach z zakresu astronomii i astrofizyki. Zwracali również uwagę na jego intensywne wykorzystanie przez liczne zespoły naukowe oraz publikacje wyników badań w uznanych czasopismach naukowych.
Jak poinformowano w komunikacie zespołu RT4 na Facebooku, decyzja resortu oznacza przerwanie wieloletnich projektów badawczych, m.in. obserwacji obłoków protogwiazdowych czy rejestracji szybkich błysków radiowych. Naukowcy obawiają się także, że decyzja doprowadzi do rozpadu zespołów badawczych, które współpracowały przy tych projektach przez wiele lat.
Bardzo smutna sprawa (choć dotyczy wielu). RT, toruński radioteleskop bez SPUB! Nie trzeba przekonywać jak wielki to błąd. Jeśli obsługa techniczna odejdzie, może nigdy nie wrócić do swojej funkcjonalności. pic.twitter.com/BkHNUSLAlB
— Piotr Żuchowski (@Piotr_Fizyk) October 6, 2025
Pomimo świetnej oceny merytorycznej, RT4 nie znalazł się w gronie projektów, które otrzymały dofinansowanie. Z 186 ocenionych pozytywnie wniosków, wsparcie finansowe przyznano jedynie 11. Zespół RT4 skomentował to stanowczo: „Wygląda to na całkowitą zapaść kraju, jeśli chodzi o finansowanie infrastruktury badawczej”.
UMK już wcześniej sygnalizował trudną sytuację radioteleskopu. Rektor uczelni wspomniał o tym podczas inauguracji roku akademickiego, ale – jak zauważono – temat nie odbił się szerokim echem. Senat uniwersytetu przyjął uchwałę w tej sprawie, a Instytut Astronomii UMK zwrócił się do ministerstwa z oficjalną prośbą o rewizję decyzji.
RT4 przeszedł gruntowną modernizację w 2020 roku, kiedy to m.in. odnowiono jego powierzchnię i przeprowadzono malowanie. W tym samym czasie radioteleskop znalazł się na jednym z najgłośniejszych zdjęć astronomicznych – na tle komety C/2020 F3 (NEOWISE).
W kwietniu 2024 r. zdjęcie 32-metrowej anteny z Piwnic trafiło na okładkę prestiżowego czasopisma „Nature Astronomy”. Obok RT4 pojawiły się tam trzy inne europejskie radioteleskopy – z Onsali, Westerborku i Stockert.
Zespół RT4 nie ukrywa rozczarowania decyzją ministerstwa. Jak napisali w swoim wpisie, żal budzi fakt, że nawet obecność na okładce międzynarodowego czasopisma nie wystarczyła, by zapewnić dalsze funkcjonowanie tego kluczowego instrumentu. W emocjonalnym wpisie zasugerowali, że może to być ich ostatni post na stronie poświęconej RT4, której misją od początku była popularyzacja pracy radioteleskopu. Wpis kończy wymowny hashtag: #RatujmyRT4.
Czytaj: Jedyny polski reaktor jądrowy wciąż nie działa
nowosci.com.pl / fakt.pl / Kresy.pl
