Europejski Bank Centralny apeluje: gotówka jest niezastąpiona w sytuacjach awaryjnych
Europejski Bank Centralny w opublikowanej analizie wskazuje, że gospodarstwa domowe powinny posiadać rezerwy gotówki na wypadek kryzysów i przerw w działaniu systemów płatniczych. Badanie pokazuje wzrost popytu na banknoty podczas pandemii COVID-19, inwazji Rosji na Ukrainę oraz regionalnych awarii prądu w Europie.
EBC w opublikowanej analizie zaleca, aby gospodarstwa domowe przechowywały rezerwy gotówki na wypadek kryzysów i zakłóceń w działaniu systemów płatności. Wskazano, że banknoty pozostają narzędziem niezawodnym zarówno z praktycznego, jak i psychologicznego punktu widzenia w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak pandemia COVID-19, inwazja Rosji na Ukrainę oraz regionalne przerwy w dostawie prądu w Europie.
Badania EBC pokazują, że w okresach niepewności gwałtownie rośnie popyt na fizyczną walutę, ponieważ konsumenci postrzegają ją jako odporne źródło płynności. „Gotówka zapewnia zapasową poduszkę bezpieczeństwa dla systemu płatniczego” — podkreślono w analizie EBC. Przykładem jest przerwa w dostawie prądu w Hiszpanii i Portugalii, która wymusiła akceptowanie wyłącznie płatności gotówkowych.
Zobacz także: Europejski portfel cyfrowy Wero. Ma być alternatywą dla amerykańskiej Visy i Mastercarda
W analizie wskazano, że fizyczna waluta oferuje „wyraźną użyteczność psychologiczną i praktyczną”. Sam dokument został określony tytułem „Zachowaj spokój i noś gotówkę”.
Według EBC pandemia COVID-19 spowodowała długotrwałe gromadzenie gotówki przez Europejczyków z powodu niepewności co do przyszłości. Z kolei inwazja Rosji na Ukrainę przełożyła się na wyraźny wzrost popytu na banknoty w państwach sąsiadujących z Ukrainą i Rosją. „Ludzie reagowali na bliskość potencjalnych zakłóceń, gromadząc przenośną płynność” — zauważają autorzy analizy EBC.
W dokumencie podkreślono również, że w razie awarii prądu, problemów technicznych w bankach lub ataków cybernetycznych płatności kartą czy telefonem mogą zostać zablokowane, a gotówka staje się wówczas jedynym działającym środkiem płatniczym. Eksperci EBC akcentują także wymiar psychologiczny: sama świadomość posiadania banknotów zwiększa poczucie bezpieczeństwa w sytuacjach niepewności.
Podobne zalecenia wydały władze w Holandii, Austrii i Finlandii, które poleciły przechowywanie w domu 70–100 euro (350–420 zł) na osobę, co ma wystarczyć na pokrycie podstawowych potrzeb przez 72 godziny. W Szwecji rekomendowana jest rezerwa pozwalająca na zakupy żywności, leków i paliwa przez co najmniej tydzień. „Przechowuj gotówkę w małych nominałach, aby móc dokonywać transakcji, jeśli cyfrowe płatności zostaną przerwane”.
Mimo powyższych wniosków, władze Unii Europejskiej ograniczają używanie fizycznej waluty. W maju PE zatwierdził regulacje, zgodnie z którymi od 2027 roku nie będzie można dokonywać płatności gotówką przekraczających 10 tys. euro. Zwolennicy przepisów argumentują, że chodzi o ograniczenie procederu prania pieniędzy oraz przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu.
Bruksela pracuje nad wprowadzeniem cyfrowego euro, które ma zostać udostępnione w ciągu kilku lat.Zdaniem krytyków, Bruksela dąży do maksymalnego ograniczenia transakcji gotówkowych w UE, a docelowo do całkowitego wyeliminowania gotówki z obiegu.
Ponadto, w strefie euro dostęp do gotówki staje się coraz trudniejszy. Taki problem zgłasza już 13 proc. obywateli krajów należących do strefy euro. Liczba bankomatów spadła tam z 420 tys. do 370 tys. w latach 2016-2022.
Obecnie około 59 proc. wszystkich transakcji w strefie euro dokonywana jest gotówką, przy czym różnice w poszczególnych krajach są duże. W niektórych państwach wynosi on 70 proc., a w innych niecałe 20 proc. Do tych ostatnich należy m.in. Holandia. Według badania przeprowadzonego przez holenderski bank centralny, 12 proc. aptek w tym kraju nie akceptuje już płatności gotówkowych.
W Polsce firmy już dziś nie mogą realizować gotówkowych transakcji przekraczających 15 tys. złotych. Nowe unijne przepisy mogą jednak dotknąć także osoby prywatne, uniemożliwiając im płacenie gotówką przy zakupach takich dóbr jak samochody czy nieruchomości.
Niedawno wprowadzone prawo przewiduje również obowiązek okazania dokumentu tożsamości przy transakcjach gotówkowych o wartości od 3 tys. euro. Dotyczyć to będzie m.in. banków, instytucji finansowych, kasyn, agencji nieruchomości oraz sprzedawców dóbr luksusowych.
Czytaj także: W ciągu trzech miesięcy w Polsce zlikwidowano tysiąc bankomatów
Albania, choć nie jest jeszcze członkiem UE, planuje najbardziej daleko idące zmiany dotyczące gotówki. Premier Edi Rama zapowiedział reformę, która do 2030 r. ma całkowicie wyeliminować jej obrót.
Kresy.pl/Financial Times
