Adam Styka, Męczennice z Nowogródka (1948)

Oddały życie dobrowolnie, by ocalić 120 osób. 1 sierpnia 1943 roku zginęły Nazaretanki z Nowogródka

1 August 2025/5 Komentarze/w Historia, II Wojna Światowa, Kresopedia /Przez Eugeniusz Wiśniewski

1 sierpnia 1943 roku w pobliżu leśniczówki Batorówka koło Nowogródka Niemcy rozstrzelali 11 sióstr ze Zgromadzenia Najświętszej Rodziny z Nazaretu. Oddały życie dobrowolnie, by ocalić 120 osób – zakładników przeznaczonych na egzekucję.

Newsletter Skomentuj Udostępnij Wyłącz reklamy

Ich śmierć stała się jednym z najwymowniejszych świadectw męczeństwa Kościoła w czasie II wojny światowej.

Dom sióstr nazaretanek pw. Chrystusa Króla powstał w Nowogródku w 1929 roku dzięki staraniom bpa Zygmunta Łozińskiego. Siostry szybko zyskały szacunek mieszkańców – posługiwały w szpitalu, prowadziły szkołę i internat, organizowały kursy i niosły pomoc potrzebującym, bez względu na narodowość czy wyznanie. W ich szkole uczyli się Polacy, Białorusini, Tatarzy, Rosjanie, a nawet młodzież żydowska.

Czytaj też: Nowogródek: kościół Przemienienia Pańskiego

Okupacja sowiecka, a potem niemiecka przyniosła fale represji. W lipcu 1943 roku, po serii skutecznych akcji partyzanckich, Niemcy poczuli się zagrożeni i rozpoczęli planowe represje wobec ludności cywilnej. 18 lipca aresztowali 120 osób, przeznaczonych do egzekucji.

Siostry postanowiły oddać życie za aresztowanych. Przełożona wspólnoty, s. Stella, powiedziała do kapelana ks. Aleksandra Zienkiewicza: „Jeśli potrzebna jest ofiara z życia, niech raczej nas rozstrzelają, aniżeli tych, którzy mają rodziny”. Gdy zagrożone okazało się także życie jedynego katolickiego kapłana w okolicy, właśnie ich kapelana, ich gotowość do złożenia ofiary jeszcze się umocniła.

Ostatecznie większość zakładników trafiła na roboty przymusowe do Niemiec, część została zwolniona – wszyscy ocaleli. Siostry natomiast zostały wezwane na komisariat.

31 lipca otrzymały wezwanie do władz okupacyjnych. Po nocy spędzonej na modlitwie, nad ranem 1 sierpnia zostały wywiezione na miejsce egzekucji. Zginęły: s. Stella (Adela Mardosewicz), s. Imelda (Jadwiga Żak), s. Kanizja (Eugenia Mackiewicz), s. Rajmunda (Anna Kukołowicz), s. Daniela (Eleonora Jóźwik), s. Kanuta (Józefa Chrobot), s. Sergia (Julia Rapiej), s. Gwidona (Helena Cierpka), s. Felicyta (Paulina Borowik), s. Heliodora (Leokadia Matuszewska) i s. Boromea (Weronika Narmontowicz).

Jesteśmy najbardziej rzetelnymi mediami w Polsce

Świadkowie wspominali ich niezwykły spokój – szły na śmierć z godnością, ufne w Boga. Dzięki ich ofierze ocaleli zakładnicy, w tym ks. Zienkiewicz, jedyny wówczas kapłan w Nowogródku.

Po wojnie mieszkańcy odnaleźli mogiłę sióstr. 19 marca 1945 roku spoczęły uroczyście przy farze nowogródzkiej. 5 marca 2000 roku papież Jan Paweł II wyniósł je na ołtarze jako błogosławione męczenniczki.

Kresy.pl / IPN

Czytaj też: Zamek w Nowogródku

Zobacz komentarze (5)

„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii

Budynki jak butelki, niesamowite prototypy, Panorama Racławicka. 5 czerwca 1894 roku wystartowała Wielka Wystawa Krajowa we Lwowie

To nie były wybory, tylko referendum. Dziś rocznica wyborów z 4 czerwca 1989

List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi

Ta deklaracja szła dalej niż 13. punkt Wilsona, a mimo to mało kto o niej pamięta. 3 czerwca 1918 ogłoszono deklarację wersalską

Narodowa arka. 4 czerwca 1817 roku powstało Ossolineum

„Wielkie dni Polski rozpoczynają się dziś”. 2 czerwca 1979 roku Jan Paweł II po raz pierwszy przyleciał do kraju

List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi

3 czerwca 1524 roku Mikołaj Kopernik, przebywający we Fromborku, napisał list do krakowskiego kanonika, kartografa i historyka Bernarda Wapowskiego. Dokument znany dziś jako „List przeciwko Wernerowi” uchodzi za drugą znaną pracę astronomiczną Kopernika, po wcześniejszym „Commentariolusie”, i powstał niemal dwie dekady przed drukiem „De revolutionibus orbium coelestium”.

Choć list miał formę prywatnej korespondencji, szybko zyskał znaczenie naukowe. Oryginał nie zachował się, ale jego treść przetrwała w późniejszych odpisach. Dokument był znany uczonym kolejnych pokoleń, a drukiem ukazał się dopiero w 1854 roku w Warszawie, w edycji przygotowanej przez Jana Baranowskiego.

Czytaj dalej

Narodowa arka. 4 czerwca 1817 roku powstało Ossolineum

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, znany powszechnie jako Ossolineum, to jedna z najstarszych i najważniejszych instytucji naukowych i kulturalnych w Polsce.

Jego historia, nierozerwalnie spleciona z losami kraju, rozpoczęła się w 1817 roku, gdy hrabia Józef Maksymilian Ossoliński ufundował we Lwowie instytucję, mającą chronić i rozwijać dziedzictwo narodowe.

4 czerwca 1817 roku cesarz Austrii Franciszek I zatwierdził akt fundacyjny Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Ossoliński zaplanował go jako kompleks łączący bibliotekę, muzeum i wydawnictwo – miejsce, które miało pomagać zniewolonemu narodowi zachować tożsamość.

Czytaj dalej

„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii

Siła wstrząsu szacowana jest dziś na 6 do 8 stopni w skali Richtera. Ale nie były to pierwsze, ani jedyne potężne wstrząsy, które nawiedziły południową Polskę.

Epicentrum trzęsienia jest przedmiotem sporu. Starsze i popularne opracowania lokalizowały je na Przedgórzu Sudeckim lub w rejonie Wzgórz Strzelińskich, natomiast w nowszej literaturze sejsmologicznej wskazuje się środkową Słowację.

6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm

Dla porównania: słynne trzęsienie ziemi w L’Aquila we Włoszech w 2009 roku miało magnitudę 6,3 i zabiło ponad 300 osób, niszcząc znaczną część zabytkowego miasta. W 2010 roku Haiti nawiedziło trzęsienie o sile 7,0 – zginęło ponad 200 000 ludzi, a stolica kraju została niemal całkowicie zrównana z ziemią. Oba przypadki pokazały, jak niszczycielskie mogą być wstrząsy tej skali.

Czytaj dalej

To nie były wybory, tylko referendum. Dziś rocznica wyborów z 4 czerwca 1989

Czerwiec 1989 roku na trwałe zapisał się w historii Polski. 4 czerwca 1989 roku, po blisko półwieczu rządów monopartyjnych, Polacy po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej mogli wziąć udział w częściowo wolnych wyborach parlamentarnych.

Wybory do Sejmu miały charakter kontraktowy, natomiast wybory do przywróconego Senatu były wolne. Ich wynik doprowadził do głębokiej zmiany układu sił politycznych w Polsce i stał się jednym z symboli początku końca komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

Wolny Senat i 35 proc. mandatów w Sejmie

Korzenie wydarzeń z czerwca 1989 roku sięgały znacznie głębiej. Ich tło stanowiła zmieniająca się sytuacja międzynarodowa, a istotną rolę odegrała polityka reform zapoczątkowana w Związku Radzieckim przez Michaiła Gorbaczowa. „Pierestrojka” i „głasnost” osłabiły kontrolę Moskwy nad państwami satelickimi i stworzyły przestrzeń do zmian. W Polsce do przemian doprowadziły również wieloletnie działania opozycji skupionej wokół „Solidarności”, choć jej potencjał był w drugiej połowie lat 80. znacznie ograniczony.

Czytaj dalej

Ta deklaracja szła dalej niż 13. punkt Wilsona, a mimo to mało kto o niej pamięta. 3 czerwca 1918 ogłoszono deklarację wersalską

Wśród licznych rocznic związanych z odzyskaniem przez Polskę niepodległości, niesłusznie pomijane jest jedno z najistotniejszych wydarzeń 1918 roku: deklaracja wersalska.

3 czerwca 1918 roku w Wersalu szefowie rządów Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch ogłosili deklarację, w której uznali utworzenie „zjednoczonego i niepodległego państwa polskiego z wolnym dostępem do morza” za jeden z warunków trwałego i sprawiedliwego pokoju w Europie.

Stany Zjednoczone nie podpisały dokumentu, ponieważ występowały w koalicji antyniemieckiej jako państwo stowarzyszone, a nie formalnie sprzymierzone, jednak deklaracja miała duże znaczenie dla umiędzynarodowienia sprawy polskiej.

Czytaj dalej

Budynki jak butelki, niesamowite prototypy, Panorama Racławicka. 5 czerwca 1894 roku wystartowała Wielka Wystawa Krajowa we Lwowie

5 czerwca 1894 roku we Lwowie rozpoczęła się Powszechna Wystawa Krajowa – jedno z najważniejszych wydarzeń gospodarczo-kulturalnych epoki rozbiorów.

Zorganizowana w setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej, miała być nie tylko przeglądem osiągnięć Galicji, ale także wyrazem jedności narodu polskiego ponad podziałami zaborczymi. Organizacji podjął się Lwów, a wystawa odbiła się szerokim echem także za granicą – w Europie i poza nią.

Odpowiedź na wystawę paryską

Na 46 hektarach Wzgórza Stryjskiego, w ciągu dwóch lat, wzniesiono aż 129 obiektów: pawilonów, galerii, hal, restauracji, a także stadion i kolejkę linową. Wystawa została podzielona na 28 sekcji tematycznych, prezentujących dorobek w dziedzinach przemysłu, rolnictwa, komunikacji, rzemiosła, edukacji i sztuki. Za stronę architektoniczną odpowiadali m.in. Julian Zachariewicz i Franciszek Skowron.

Czytaj dalej

Zobacz także

6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm

Wolny Senat i 35 proc. mandatów w Sejmie

Odpowiedź na wystawę paryską

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.1 zł = 1 dzień dostępu.

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.
1 zł = 1 dzień dostępu.