Pomnik antypolskiego dyktatora przedwojennej Litwy stanie przed siedzibą polskiego teatru w Wilnie
Urząd miasta Wilna rozstrzygnął konkurs na pomnik dyktatora przedwojennej Litwy, Antanasa Smetony. Stanie przed gmachem teatru zbudowanego niegdyś ze składek Polaków, gdzie i dziś swoją siedzibę ma polskie studio teatralne.
Pomnik stanie w ramach planów władz miejskich na rewitalizację placu terenu przed gmachem obecnego Teatru Starego, za czasów II Rzeczpospolitej zwanego Teatrem na Pohulance. Jak podał w środę portal litewskiego nadawcy państwowego konkurs na pomnik przed jego wejściem głównym wygrał projekt rzeźbiarza Mindaugasa Juntisa, który nazwał swój projekt „Pierwszy Prezydent”. Instalacja ma mieć formę popiersia wykonanego z brązu.
„To niepowtarzalne, figuralne rozwiązanie monumentalne, ale twarz jest łatwo rozpoznawalna nawet z daleka. Znaczne rozmiary głowy wyrażają wagę, autorytet i historyczne znaczenie prezydenta dla Litwy, jednocześnie zachowując bliskość z widzem”- napisano w dokumentacji konkursowej zacytowanej przez portal.
Według Deimantasa Narkevičiusa, członka komisji konkursowej, proponowana rzeźba „najlepiej oddaje charakter wybitnej, niejednoznacznie ocenianej postaci historycznej”.
Popiersie ma stanąć w ramach kolistej przestrzeni wypełnionej polnymi kamieniami, które historycznie i współcześnie jest charakterystycznym elementem Wilna i Wileńszczyzny wykorzystywanym do brukowania nawierzchni.
Smetona to jeden z czołowych litewskich działaczy narodowych przełomy XIX i XX wieku. Był członkiem powołanej w 1917 r. Rady Litewskiej (Taryby). Została stworzona pod kuratelą Niemców okupujących w toku pierwszej wojny tereny obecnej Republiki Litewskiej.
Smetona znalazł się wśród sygnatariuszy proklamacji niepodległej państwowości Litwy z 16 lutego 1918 roku, która nie przełożyła się na fakty polityczne do końcowego etapu światowego konfliktu. Tuż przed nim Smetona stanął na czele Taryby, a wraz z wycofaniem się Niemiec został przywódcą tworzącej się Republiki Litewskiej jako jej tymczasowy prezydent w latach 1919-1920.
Współtworzył Związek Litewskich Narodowców. Po wojskowym zamachu stanu z 1926 r. wysunięty na prezydenta, pozostał faktycznym dyktatorem pańśtwa aż do upadku Litwy w 1940 r. W czasie radzieckich działań aneksyjnych emigrował. Zmarł w USA w 1944 roku.
W czasach rządów Smetony 1926-1940 Litwa prowadziła antypolską politykę – zarówno wobec II RP, jak i społeczności polskiej w granicach Litwy Kowieńskiej liczącej 70-200 tys. osób. Ta ostatnia doświadczała za jego rządów fałszowania statystyki narodowościowej, zakazów publicznego używania języka polskiego na piśmie, czasem mowie, likwidacji kolejnych polskojęzycznych szkół i organizacji, aresztów, tolerowania bicia na ulicach przez bojówki litewskich nacjonalistów.
W październiku 1939 r. Litwa, na mocy układu z ZSRR, okupowała Wileńszczyznę do czasu aż sama nie została anektowana przez państwo komunistyczne.
Pomnik ma stanąć przez gmachem obecnego Teatru Starego. Budynek ten został skontruowany ze składek Polaków mieszkających w Wilnie jako w 1914 roku. W 1917 r. to właśnie w nim obradowała Konferencja Litewska, w której prezydium zasiadał Smetona i tym tłumaczy się umiejscowienie pomnika, choć Smetona nie miał żadnych rodzinnych związków z miastem.
W tym samym budynku obradował w 1922 r. Sejm Litwy Środkowej, który przegłosował inkorporację Wileńszczyzny do II Rzeczpospolitej.
Także dziś budynek ma znaczenie dla polskiego życia kulturalnego w Wilenie. Jest miejscem funkcjonowania (obok dawnego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego) Polskiego Teatru “Studio”, jedynego zawodowego polskiego teatru na Litwie.
Czytaj także: Litewska Inspekcja Językowa wzięła na cel kolejną tablicę z polskojęzycznym napisem
lrt.lt/kresy.pl
