I Brygada Legionów – pierwsza polska formacja wojskowa XX wieku
19 grudnia 1914 roku władze austro-węgierskie oficjalnie powołały do życia I Brygadę Legionów Polskich pod dowództwem Józefa Piłsudskiego, tworząc pierwszą regularną polską formację wojskową w XX wieku.
Decyzja ta była zwieńczeniem procesów zapoczątkowanych jeszcze przed wybuchem I wojny światowej i bezpośrednią konsekwencją działań niepodległościowych środowisk skupionych wokół Piłsudskiego.
Geneza I Brygady sięga sierpnia 1914 roku, gdy z krakowskich Oleandrów wyruszyła na teren zaboru rosyjskiego I Kompania Kadrowa. Jej celem było wywołanie antyrosyjskiego powstania i stworzenie zalążków polskiej administracji na zajętych terenach. Plan ten nie przyniósł oczekiwanych rezultatów, a wobec braku masowego poparcia społeczeństwa oraz presji władz austriackich konieczne stało się znalezienie nowej formuły organizacyjnej dla oddziałów strzeleckich. Odpowiedzią było powołanie Legionów Polskich przez Naczelny Komitet Narodowy, który 16 sierpnia 1914 roku przejął patronat nad polską inicjatywą wojskową.
Legiony weszły w skład armii austro-węgierskiej i podlegały dowództwu Landwehry, zachowując jednak polską kadrę dowódczą. Z oddziałów Związku Strzeleckiego, Polskich Drużyn Strzeleckich, Drużyn Sokoła i innych organizacji paramilitarnych utworzono 1. Pułk Piechoty Legionów, który na przełomie 1914 i 1915 roku został rozbudowany do rangi I Brygady. Jej dowódcą został Józef Piłsudski, pełniący tę funkcję do września 1916 roku.
Czytaj też: Powrót polskiego wojska do Warszawy. Reakcja stolicy na defiladę Legionów była zaskakująca
I Brygada szybko stała się najbardziej rozpoznawalnym związkiem taktycznym Legionów. Już w 1914 roku wzięła udział w ciężkich walkach m.in. pod Krzywopłotami i Łowczówkiem, a w kolejnych miesiącach walczyła na Ziemi Krakowskiej oraz na terenie zaboru rosyjskiego.
W 1915 roku legionowe brygady uczestniczyły w działaniach na Wołyniu, gdzie dały się poznać jako sprawne i zdyscyplinowane oddziały liniowe. Kulminacją ich wysiłku bojowego była bitwa pod Kostiuchnówką w lipcu 1916 roku, uznawana za największe starcie Legionów Polskich w czasie wojny.
Warto dodać, że równolegle z I Brygadą powołane zostały oddziały, stanowiące zalążek II Brygady Legionów Polskich, która od początku związana była głównie z frontem karpackim, a swoją nazwę otrzymała wiosną 1915 roku. Jej oddziały walczyły m.in. pod Mołotkowem, Rafajłową i Zieloną, a do legendy przeszła szarża ułanów pod Rokitną w czerwcu 1915 roku.
Czytaj też: Karpackim szlakiem II Brygady Legionów Polskich
III Brygada została sformowana później, 8 maja 1915 roku, i od lata tego samego roku weszła do walk, współdziałając z oddziałami Józefa Piłsudskiego. Od jesieni 1915 roku wszystkie trzy brygady operowały już wspólnie na Wołyniu, biorąc udział w walkach nad Styrem i Stochodem oraz w bitwie pod Kostiuchnówką w lipcu 1916 roku.
W szczytowym okresie rozwoju w Legionach służyło ponad 16 tysięcy żołnierzy. Choć formacja została ostatecznie rozbita w wyniku kryzysu przysięgowego i decyzji państw centralnych, doświadczenie I Brygady i całych Legionów odegrało kluczową rolę w odbudowie Wojska Polskiego u progu niepodległości.
Kresy.pl / Niepodległa
