Odkrycie w Ketton zmienia spojrzenie na wojnę trojańską. Brytyjska mozaika pokazuje „zaginioną” wersję mitu [+FOTO]
W Ketton w Wielkiej Brytanii odkryto rzymską mozaikę przedstawiającą nieznaną dziś, alternatywną wersję wojny trojańskiej.
Nowe badania nad rzymską mozaiką odkrytą w 2020 roku w Ketton w brytyjskim regionie Rutland ujawniły, że przedstawia ona nie sceny znane z „Iliady” Homera, lecz epizody z mało znanej tragedii „Frygijczycy” Ajschylosa. To dowód, że rzymska Brytania była bardziej kosmopolityczna, niż dotąd sądzono.
Wojna trojańska: mit czy prawda?
Choć motyw wojny trojańskiej od wieków zajmuje miejsce w europejskiej kulturze, badania historyczne wskazują, że Homer, tworząc „Iliadę” w VIII wieku p.n.e., opierał się na wielowiekowej tradycji ustnej, wzbogaconej elementami wyobraźni i poetyckiej konwencji. Archeologia potwierdza istnienie osady na wzgórzu Hisarlik i jej gwałtowne zniszczenie około XII wieku p.n.e., jednak brak współczesnych źródeł pisanych, anachronizmy w opisie uzbrojenia i organizacji armii oraz liczne wątki cudowne wskazują, że Homer nie odtwarzał faktów, lecz tworzył literacką interpretację dawnych katastrof i konfliktów.
Okazuje się, że wizja Homera nie była jedyną, a odmienne ujęcia mitu trojańskiego funkcjonowały w szeregu innych starożytnych dzieł literackich, m.in. u Ajschylosa.
Bogacze z Ketton woleli trojański apokryf
Mozaikę w Ketton odkrył lokalny mieszkaniec Jim Irvine podczas lockdownu. Znalezisko doprowadziło do szeroko zakrojonych wykopalisk Uniwersytetu w Leicester i Historic England. Okazało się, że dzieło zdobiło podłogę jadalni luksusowej willi i wyróżniało się rzadko spotykaną tematyką.
Najnowsze analizy, prowadzone przez dr Jane Masséglię, wykazały, że jego twórcy czerpali ze starszych wzorców ikonograficznych – wzorów znanych z greckiej ceramiki, sreber, monet oraz sztuki Azji Mniejszej. Układ jednej ze scen odpowiada kompozycji z greckiej wazy datowanej na czasy Ajschylosa.
Mozaika ukazuje trzy dramatyczne sceny z historii wojny trojańskiej: pojedynek Achillesa z Hektorem, bezczeszczenie ciała trojańskiego księcia oraz jego wykup przez króla Priama. To właśnie ostatni epizod, w którym ciało Hektora dosłownie waży się, aby je wymienić na złoto, przesądził o identyfikacji — nie występuje on w „Iliadzie”, lecz w zaginionej tragedii Ajschylosa. Zdaniem badaczy właściciel willi pragnął podkreślić swoją erudycję poprzez wybór mniej znanej, „elitarnej” wersji mitu.
Krążyło więcej legend o wojnie trojańskiej
„Mozaika z Ketton pokazuje, że rzemieślnicy rzymskiej Brytanii byli częścią szerszej sieci wymiany artystycznej, korzystając z wzorców krążących po świecie śródziemnomorskim od stuleci” – podkreśliła dr Masséglia. Potwierdza to, że wyspiarska prowincja imperium nie była kulturowo odizolowana, lecz aktywnie przyswajała i reinterpretowała śródziemnomorskie tradycje.
Odkrycie wpływa także na postrzeganie samej wojny trojańskiej. Choć współcześni badacze uznają istnienie XII-wiecznej p.n.e. Troi i jej gwałtownego zniszczenia, większość narracji Homera traktowana jest jako literacka wizja. Tym bardziej znaczące jest, że rzymscy mieszkańcy Brytanii sięgali nie po najbardziej znany wariant mitu, lecz po jego alternatywne, dziś niemal zapomniane wersje, które krążyły w świecie antycznym równolegle do „Iliady”.
Kresy.pl / ULAS
Czytaj też:
Czy to Mojżesz zapisał ściany synajskiej kopalni? Nowa hipoteza dzieli świat naukowy
