Podczas polsko-niemieckich konsultacji międzyrządowych w Berlinie rząd Niemiec ogłosił decyzję o zwrocie Polsce kolejnych zrabowanych zabytków. Do kraju wrócą wyjątkowo cenne obiekty: 73 pergaminowe dokumenty polsko-krzyżackie z XIII–XV wieku oraz XIV-wieczna głowa św. Jakuba Starszego z zamku w Malborku.
Według Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest to najpoważniejszy przełom w sprawie restytucji od 1989 roku.
Dokumenty z historii polsko-krzyżackiej
Dokumenty, które wrócą do Polski, zostały skradzione w 1940 roku z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie i przewiezione do Królewca. Po wojnie odnalazły się w Goslar w Dolnej Saksonii, skąd trafiły do Tajnego Archiwum Państwowego w Berlinie. Polska zabiegała o ich zwrot od 1948 roku, ale dopiero wniosek restytucyjny złożony w 2023 roku został pozytywnie rozpatrzony na szczeblu federalnym.
Dokumenty obejmują głównie średniowieczne nadania ziemskie, przywileje oraz akty protekcyjne papieży, cesarzy i władców, odzwierciedlające relacje polsko-krzyżackie od sprowadzenia zakonu przez Konrada Mazowieckiego po traktaty graniczne i pokojowe XV wieku. Najstarszy z odzyskanych pergaminów to przywilej protekcyjny wydany przez papieża Innocentego III w 1215 roku, a najmłodszy – list żelazny króla Kazimierza IV Jagiellończyka z 1466 roku dla wielkiego mistrza udającego się na rozmowy pokojowe.
Z kolei głowa św. Jakuba, fragment gotyckiej rzeźby z kościoła Najświętszej Marii Panny, została skradziona w 1957 roku i sprzedana do muzeum w Norymberdze. Zabytki zostaną zaprezentowane w Polsce na początku grudnia.
Polska prosi o kolejne zwroty. W kolejce „Gaude Mater Polonia” i pierścień Jagiellonów
Minister kultury Marta Cienkowska podkreśla, że decyzja Berlina to efekt ofensywy dyplomatycznej i pierwszy przypadek, kiedy w podobnej sprawie interweniowały najwyższe władze federalne. Podczas konsultacji przekazała stronie niemieckiej dziewięć kolejnych wniosków obejmujących 35 utraconych obiektów – w tym fragment rękopisu hymnu „Gaude Mater Polonia”, manuskrypty z Biblioteki Ordynacji Zamojskiej i dzienniki Stefana Żeromskiego. Polska oczekuje również zwrotu pierścienia króla Zygmunta I Starego, odnalezionego w zbiorach muzeum w Pforzheim.
Jak dodała minister Cienkowska, otrzymała ona od pełnomocnika niemieckiego rządu ds. kultury i mediów, ministra Wolframa Weimera gwarancję przyspieszenia procedowania kolejnych wniosków.
Decyzję o zwrotach potwierdził kanclerz Friedrich Merz i zapowiedział utworzenie specjalnej grupy roboczej przy Federalnym Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Jej zadaniem będzie właśnie przyspieszenie procedur restytucyjnych i uporządkowanie kwestii dotyczących zaginionych polskich dóbr kultury. Merz poinformował również o planach budowy „trwałego pomnika polskich obywateli, ofiar II wojny światowej i nazistowskiej tyranii”.
