Porozumienie Armenii i Azerbejdżanu bardziej jak deklaracja intencji niż porozumienie pokojowe
W sobotę władze Armenii i Azerbejdżanu opublikowały pełną treść dokumentu podpisanego w piątek, w Waszyngtonie przy mediacji Stanów Zjednoczonych.
Wiele środków masowego przekazu ogłaszała przełomowy charakter dokumentu, wydaje się on jednak mieć bardziej charakter memorandum, niż zamkniętego i wiążącego traktatu. W ramach jego preambuły skonfliktowane strony zadeklarowały “zdawanie sobie sprawy” z konieczności ustanowienia na Kaukazie Południowym “sprawiedliwego, kompleksowego i trwałego pokoju”. Kaukaskie państwa podpisały dokukement “pragnąc przyczynić się do osiągnięcia tego celu poprzez nawiązanie stosunków międzypaństwowych”.
W siedemnastu artykułach dokumentu nazwanego “porozumieniem” zapisano “zasady”, na jakich Armenia i Azerbejdżan chcą w przyszłości oprzeć właściwy trakta ustanawiajacy “pokój i stosunki międzypaństwowe” między nimi.
Erywań i Baku uznają za granicę międzypaństwową tę granicę jaka została ustanowiona w czasach Związku Radzieckiego między jego dwiema republikami. Problem w tym, że nie jest ona w całości delimitowana w terenie.
W dokumencie sygnatariusze deklarują, że “będą szanować suwerenność, integralność terytorialną, nienaruszalność granic międzynarodowych i niezależność polityczną drugiej strony”, a także, że “nie mają wobec siebie żadnych roszczeń terytorialnych i nie będą zgłaszać takich roszczeń w przyszłości”.
Wyrzekają się wszelkich działań godzących niepodległość i integralność terytorialną, szczególnie zbrojnych i umożliwienia tego stronie trzeciej. Deklarują też, że nie będą ingerować w sytuację wewnętrzną sąsiada.
W artykule V strony zadeklarowały nawiązanie stosunków dyplomatycznych, jednak w zarówno w tekście opublikowanym przez Ministestwo Spraw Zagranicznych Armenii jak i jego azerbejdżański odpowiednik w miejscu na liczbę dni dzielących te działania od “wymiany dokumentów ratyfikacji niniejszej Umowy przez obie Strony” pozostawiono w opublikowanych tekstach wolne miejsce.
W dokumencie deklaruje się wolę przeprowadzenia “w dobrej wierze negocjacje między odpowiednimi komisjami granicznymi, zgodnie z ustalonymi regulaminami tych komisji, w celu zawarcia Umowy o delimitacji i wytyczeniu granicy państwowej“. Delimitację części granicy już przeprowadzono, choć jej kształ wywołał kryzys społeczno-polityczny w Armenii.
W porozumieniu ustalono, że “strony nie będą rozmieszczać wzdłuż swojej wspólnej granicy sił zbrojnych żadnej strony trzeciej” oraz “wdrożą wzajemnie uzgodnione środki bezpieczeństwa i budowy zaufania”.
W artykule VIII dokumentu potępiono “nietolerancję, nienawiść rasową i dyskryminację, separatyzm, brutalny ekstremizm i terroryzm”. Separatyzm Azerbejdżanie odnoszą do istniejącej do 2023 r. ormiańskiej Republiki Górskiego Karabachu zniszczonej przez armię Baku w 2023 roku, czego skutkiem była ucieczka ludności ormiańskiej z regionu.
Dokument przewiduje również, że strony będą poszukiwać osoby zaginione w trakcie konfliktu lub ich szczątek oraz zadeklarowały dążenie w przyszłości do “zapewnienia sprawiedliwości wobec tych osób poprzez odpowiednie śledztwa, jako środka pojednania i budowania zaufania”.
Zasygnalizowano w porozumieniu możliwość podpisania kolejnych dokumentów “w celu nawiązania współpracy w różnych dziedzinach, w tym gospodarczej, tranzytowej i transportowej, środowiskowej, humanitarnej i kulturalnej”.
Strony zadeklarowały, że żadne zapisy prawa wewnętrznego czy inne umowy międzynarodowe zawarte w przyszłości nie mogą pozostawać w sprzeczności z podpisanym w piątek porozumieniem.
W art. XIII zawarto konkret w postaci zobowiązanie się do utworzenia “dwustronnej komisji do nadzorowania wdrażania” piątkowej deklaracji, ale tryb jej prac pozostawiono do dalszych uzgodnień. Spory interpretacyjne mają być rozstrzygane w trybie “bezpośrednich konsultacji”.
Bardziej konkretną deklarację zawarto również w art. XV – “Strony wycofają, oddaliją lub w inny sposób rozstrzygną wszelkie roszczenia międzypaństwowe, skargi, protesty, sprzeciwy, postępowania i spory związane z kwestiami istniejącymi między Stronami przed podpisaniem niniejszej Umowy na dowolnym forum prawnym w ciągu jednego miesiąca od daty wejścia w życie niniejszej Umowy i nie będą wnosić takich roszczeń, skarg, protestów, sprzeciwów, postępowań ani w żaden sposób angażować się w roszczenia, skargi, protesty, sprzeciwy, postępowania wszczęte przeciwko drugiej Stronie przez jakąkolwiek osobę trzecią”.
Dokument ma zostać zarejestrowany w Organizacji Narodów Zjednoczonych.
mfa.am/mfa.gov.az/kresy.pl
