Wyrok na WiN. Dlaczego Dzień Żołnierzy Wyklętych obchodzimy 1 marca?
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, obchodzony corocznie 1 marca, upamiętnia żołnierzy antykomunistycznego podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej podjęli walkę z narzuconym Polsce siłą systemem komunistycznym.
Data święta nie została wybrana przypadkowo – nawiązuje do wydarzeń z 1 marca 1951 roku, kiedy w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie wykonano wyroki śmierci na kierownictwie IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
Tego dnia zamordowany został prezes organizacji, ppłk Łukasz Ciepliński – oficer Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej 1939 roku i konspiracji Armii Krajowej, odznaczony orderem Virtuti Militari za walkę z niemieckim okupantem. Po wojnie nie złożył broni i zaangażował się w działalność niepodległościową w strukturach WiN, które dążyły do odzyskania przez Polskę suwerenności w obliczu postępującej dominacji sowieckiej.
Razem z nim stracono sześciu członków IV Zarządu Głównego WiN: Adama Lazarowicza, Mieczysława Kawalca, Józefa Rzepkę, Franciszka Błażeja, Józefa Batorego oraz Karola Chmiela. Byli oni ostatnim ogólnopolskim kierownictwem organizacji koordynującej opór przeciwko komunistycznemu aparatowi władzy.
Wyroki śmierci zapadły w październiku 1950 roku przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie w wyniku procesu o charakterze politycznym. Składowi orzekającemu przewodniczył płk Aleksander Warecki – przedwojenny prawnik, który po 1944 roku związał swoją karierę z komunistycznym wymiarem sprawiedliwości. W okresie stalinowskim uczestniczył w wydaniu kilkudziesięciu wyroków śmierci wobec działaczy podziemia niepodległościowego, a jako przełożony wpływał również na orzeczenia podległych sobie sędziów.
Po 1956 roku Warecki nie poniósł odpowiedzialności za swoją działalność. Kontynuował pracę jako adwokat i zmarł w 1986 roku w Warszawie. Spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Geneza Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” wiąże się bezpośrednio z inicjatywą środowisk kombatanckich oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Pomysł ustanowienia święta państwowego przypadającego na dzień 1 marca wysunął ówczesny prezes IPN Janusz Kurtyka. Propozycja ta uzyskała poparcie prezydenta Lecha Kaczyńskiego, który w 2010 roku skierował do Sejmu projekt ustawy ustanawiającej Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Po śmierci Lecha Kaczyńskiego inicjatywa legislacyjna została podtrzymana przez prezydenta Bronisława Komorowskiego.
Pierwsze obchody odbyły się w 60. rocznicę egzekucji kierownictwa WiN. Wybór daty stanowi symboliczne upamiętnienie ofiar represji komunistycznych oraz ostatniego kierownictwa ogólnopolskiej konspiracji niepodległościowej, które zostało zamordowane 1 marca 1951 roku w Warszawie.
Czytaj też: Do dziś nie wiadomo, gdzie jest pochowany. 25 maja 1948 roku wykonano egzekucję na Rotmistrzu Pileckim
Kresy.pl / IPN
