Rosja liderem Europy w ilości skarg w ETPC

Na stronie internetowej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zostało opublikowane podsumowanie działalności za 2010 rok. Rosja jest niewątpliwy liderem: zarówno w ilości złożonych w zeszłym roku skarg, jak i w ogólnej liczbie skarg rozpatrywanych przez Trybunał.

Według stanu na 1 stycznia 2011 roku w ETPC znajduje się blisko 140 tysięcy nie rozpatrzonych jeszcze skarg. Ponad połowa z nich to skargi na działania władz czterech krajów: Rosji, Turcji, Rumunii i Ukrainy.

Najwięcej – 28,9% (ponad 40 tysięcy skarg) – jest z Rosji, z Turcji trzy razy mniej – 10,9%, z Rumuni – 8,6%, z Ukrainy – 7,5%. Na dalszych miejscach uplasowały się Włochy (7,3%), Polska (4,6%) i Mołdawia (2,8% skarg).

W 2010 roku obraz jest jeszcze bardziej wyrazisty: z 61 tysięcy skarg, które zostały skierowane do Trybunału rosyjska część stanowi 23,4% (14 309 skarg). Zauważmy, że w 2009 roku rosyjskich skarg było nieco mniej – około 13,5 tysiąca. Wynik Rumunii, Turcji i Polski – po około 10% z każdego kraju, Ukraina i Włochy – po 6,5%.

W 2010 roku Trybunał wydał 1499 wyroków – nieco mniej niż w 2009 roku (1625) i w 2008 (1543). Ponad jedna trzecia z nich znów dotyczy tej samej „wielkiej czwórki”: 278 wyroków (18,6% z ogólnej liczby) zostało wydanych w sprawach tureckich, 217 wyroków (14,5%) – w sprawach rosyjskich, 143 (9,5%) – rumuńskich i 109 (7,3%) – ukraińskich.

Jakie naruszenia stwierdza Trybunał?

W ponad jednej trzeciej wyroków Trybunał dopatrzył się naruszenia artykułu 6. Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (gwarantującego każdemu prawo do rzetelnego procesu sądowego). W 14,8% decyzji Trybunału stwierdza naruszenie artykułu 5. Konwencji – o prawie do wolności i bezpieczeństwa osobistego. W 14,2% decyzji Trybunał konstatuje naruszenie 3. artykułu (zakaz używania tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania). Około 9% decyzji Trybunału mówi o naruszeniu prawa obywateli do ochrony własności prywatnej (gwarantowane pierwszym protokołem Konwencji) i prawa do skutecznego środka odwoławczego (artykuł 13. konwencji). 5% decyzji stwierdza naruszenie prawa do życia (artykuł 2.).

Jeśli mowa o 217 decyzjach ETPC, które dotyczą Rosji, to w 204 przypadkach konstatuje się naruszenie co najmniej jednego artykułu Konwencji i jedynie w 11 przypadkach nie stwierdzono żadnych naruszeń.

W Rosji najczęściej naruszany był 3. artykuł Konwencji – to znaczy miało miejsce nieludzkie lub poniżające traktowanie obywateli: zostało to stwierdzone w 102 decyzjach Trybunału. Większość z nich to wyroki w sprawach napływających od mieszkańców Czeczeni.

W 89 decyzjach konstatuje się naruszenie prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, w 55 decyzjach – naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego, także w 55 decyzjach – naruszenie prawa do skutecznego środka odwoławczego. W 44 decyzjach stwierdzono naruszenie prawa do ochrony własności prywatnej, w 34 decyzjach – naruszenie prawa do życia.

Naruszenie w Rosji prawa do wolności słowa (artykuł 10. Konwencji) zostało stwierdzone tylko w sześciu decyzjach Trybunału, a naruszenie wolności zrzeszania się i stowarzyszania (artykuł 11.) – tylko w dwóch decyzjach. Naruszenie prawa do wolnych wyborów (protokół 3. Konwencji) w ogóle nie zostało stwierdzone w zeszłym roku w żadnym z postanowień Trybunału.

Taka statystyka raczej jednak nie oznacza, że z tymi prawami człowieka w Rosji wszystko jest w porządku: raczej kolej na rozpatrzenie tego typu skarg jeszcze nie nadeszła (większość skarg rozpatrywanych przez ETPC w 2010 roku wpłynęła 5-7 lat temu). Przy czym naruszenie wolności zrzeszania się i stowarzyszania zostało stwierdzone w decyzjach Trybunału 2010 roku tylko w 3 krajach: oprócz Rosji są to Turcja i Islandia. Ale nie wypada porównywać Rosji z krajem gejzerów: to była jedyna dotyczące Islandii decyzja Trybunału w 2010 roku – innych naruszeń praw człowieka nie stwierdzono tam.

Dla porównania z Rosją przytoczymy dane dotyczące Turcji, gdzie obraz jest zupełnie inny. Spośród 278 przyjętych w 2010 roku „tureckich” decyzji ETPC w 83 przypadkach konstatuje się naruszenie prawa do rozsądnych terminów procedur sądowych, w 80 decyzjach – naruszenie prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, w 42 decyzjach – naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. W 19 wyrokach stwierdza się naruszenie wolności słowa, w 10 – wolności zrzeszania się i stowarzyszania i tylko w jednym – naruszenie prawa do wolnych wyborów.

Sądząc po sytuacji w Rosji, w najbliższych latach jej prowadzenie w Strasburgu nie jest zagrożone. I choć po liczbie skarg na osobę Rosję wyprzedza Mołdawia, Słowenia i Austria, to jednak jest to marne pocieszenie.

Źródło: Novaja Gazieta

Tłumacz. i oprac. Karolina Filimonova