Wyrok za wydanie „Huberta”. Akcja żołnierzy Kedywu w Józefowie
18 lipca 1943 roku na stacji kolejowej w Józefowie pod Warszawą żołnierze Kedywu Armii Krajowej z Oddziału Dyspozycyjnego „Osjan” wykonali wyrok śmierci na volksdeutschu Ernście Sommerze.
Był on odpowiedzialny za zatrzymanie Huberta Lenka ps. „Hubert”, uczestnika przeprowadzonej niespełna cztery miesiące wcześniej akcji pod Arsenałem.
26 marca 1943 roku warszawskie Grupy Szturmowe Szarych Szeregów zaatakowały niemiecką więźniarkę przewożącą więźniów z siedziby Gestapo przy alei Szucha na Pawiak. Głównym celem operacji o kryptonimie „Meksyk II” było odbicie Jana Bytnara ps. „Rudy”, brutalnie torturowanego po aresztowaniu. W wyniku śmiałego uderzenia uwolniono ponad 20 więźniów.
Hubert Lenk, kapral Armii Krajowej i harcerz Szarych Szeregów, walczył w sekcji „Granaty”. Po zakończeniu starcia i rozpoczęciu odwrotu odłączył się od pozostałych uczestników. Wszedł do bramy kamienicy przy ulicy Długiej 27, aby przeładować broń. Tam zauważył go Sommer – volksdeutsch, restaurator i członek niemieckiej pomocniczej formacji policyjnej Sonderdienst.
Sommer zatrzymał „Huberta”, a następnie, przy pomocy funkcjonariusza granatowej policji, dokonał jego rewizji. Znalezienie przy młodym konspiratorze pistoletów i granatu przesądziło o jego losie. Lenk został przekazany Niemcom i przewieziony na Pawiak.
Gestapowcy poddali go ciężkiemu śledztwu, podczas którego został zakatowany. Jego ciała nigdy nie odnaleziono. Nazwisko „Huberta” umieszczono później na symbolicznym grobie w kwaterze batalionu „Zośka” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Polskie podziemie rozpoczęło poszukiwania człowieka odpowiedzialnego za wydanie żołnierza. Sommer zdawał sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa. Niemcy zwolnili go z dotychczasowych obowiązków, nakazali opuścić Warszawę i zapewnili mu ochronę. Volksdeutsch ukrył się w Józefowie pod Otwockiem, gdzie rzadko wychodził z mieszkania. Po pewnym czasie wywiad Armii Krajowej odnalazł jego kryjówkę i rozpoczął obserwację.
Okazja do wykonania wyroku pojawiła się w niedzielę, 18 lipca. Sommer przyjmował tego dnia gości, których wieczorem postanowił odprowadzić na pociąg. Na zatłoczonym peronie znajdowali się już żołnierze „Osjana”. Siedmiu z nich zabezpieczało teren, natomiast dwóch miało bezpośrednio wykonać zadanie.
Kiedy Sommer pojawił się na stacji, wykonawcy podeszli do niego i otworzyli ogień. Volksdeutsch zginął na miejscu. Żołnierze zabrali jego dokumenty, policyjną legitymację oraz broń, a następnie wmieszali się w tłum spanikowanych pasażerów i opuścili teren stacji. Niemieccy agenci ochraniający Sommera nie zdołali zapobiec wykonaniu wyroku.
O śmierci Sommera poinformowało Kierownictwo Walki Podziemnej. Komunikat dotyczący wykonania wyroku został opublikowany 5 sierpnia 1943 roku w „Biuletynie Informacyjnym”.
Akcja w Józefowie była jednym z kolejnych uderzeń wymierzonych w osoby odpowiedzialne za aresztowanie, torturowanie i śmierć uczestników akcji pod Arsenałem. Wcześniej żołnierze podziemia wykonali wyroki na gestapowcach Herbercie Schulzu i Ewaldzie Langem, którzy znęcali się nad Janem Bytnarem „Rudym”.
Kresy.pl / Muzeum AK
