Zofia Rydet. Fotografka ze Stanisławowa, która ocaliła świat odchodzącej Polski
5 maja 1911 roku w Stanisławowie urodziła się Zofia Rydet – jedna z najwybitniejszych polskich fotografek XX wieku, autorka monumentalnego „Zapisu socjologicznego”.
Przyszła na świat w rodzinie Ferdynanda Rydeta, prawnika, i Józefy z Nowotnych. Jej młodość przypadła na świat wielokulturowych Kresów, którego pamięć powracała później w jej twórczości.
Rydet ukończyła Gimnazjum Klasyczne Urszulanek w Stanisławowie, a następnie Główną Szkołę Gospodarczą Żeńską w Snopkowie pod Lwowem. To w rodzinnym Stanisławowie zastały ją kolejne okupacje: sowiecka, węgierska i niemiecka. Po 1945 roku osiadła na Śląsku – najpierw w Bytomiu, później w Gliwicach.
Fotografią interesowała się już przed wojną, pod wpływem starszego brata Tadeusza, autora portretów górali huculskich. Na poważnie wróciła do niej jednak dopiero po czterdziestce – i osiągnęła wielki sukces. W 1954 roku wstąpiła do Gliwickiego Towarzystwa Fotograficznego, a w 1961 roku została członkinią ZPAF. Od lat 60. wystawiała w kraju i za granicą, zdobywała nagrody, a także uczyła fotografii na Politechnice Śląskiej.
Pierwszym głośnym cyklem Rydet był „Mały człowiek”, poświęcony dzieciom. Kolejne prace – „Czas przemijania” oraz „Świat uczuć i wyobraźni” – przyniosły refleksję nad starością, samotnością, lękiem i przemijaniem. Artystka łączyła dokumentalną prostotę z symboliką, fotomontażem i poetycką wyobraźnią.
Najważniejszym dziełem Zofii Rydet stał się rozpoczęty w 1978 roku „Zapis socjologiczny”, obejmujący dziesiątki tysięcy negatywów. Fotografowała ludzi w ich domach – frontalnie, na tle najważniejszej ściany w głównym pomieszczeniu ich domu, pośród świętych obrazów, rodzinnych pamiątek, mebli i przedmiotów codziennego użytku. Utrwalała przede wszystkim polską wieś: Podhale, Suwalszczyznę, Lubelszczyznę, Rzeszowszczyznę i Śląsk. W tych zdjęciach zwykły człowiek stawał się gospodarzem własnego świata, a dom – świadectwem tradycji, wiary, pamięci i przemijania.
Zofia Rydet zmarła 24 sierpnia 1997 roku w Gliwicach. Została pochowana w Rabce. Pozostawiła dorobek należący do najważniejszych osiągnięć polskiej fotografii. Urodzona w Stanisławowie artystka ocaliła w swoich zdjęciach świat odchodzący: konkretny los człowieka zakorzenionego w rodzinie, domu i miejscu.
Zofia Rydet, fotografia z cyklu „Zapis socjologiczny”
Czytaj też:
Malarnia Królewska w Warszawie – początek nowoczesnego malarstwa polskiego
Górnik z Janowa, który malował życie na Saturnie. Historia Teofila Ociepki
Kresy.pl / Culture.pl
