Narodziny z przeszkodami. 20 maja 1862 roku powołano do życia Muzeum Narodowe w Warszawie
20 maja 1862 roku to ważna data w historii polskiego muzealnictwa. Tego dnia, na mocy Ustawy o Wychowaniu Publicznym w Królestwie Polskim, powołano Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie — instytucję, która w 1916 roku została przekształcona w Muzeum Narodowe m.st. Warszawy, a w 1918 roku w Muzeum Narodowe.
To wydarzenie było spełnieniem długo pielęgnowanego marzenia o publicznej kolekcji sztuki w Warszawie. Plany jej tworzenia przez lata były utrudniane przez rozbiory, represje i niestabilną sytuację polityczną.
Choć nie była to pierwsza tego typu inicjatywa na ziemiach polskich, jej instytucjonalne znaczenie było przełomowe. Muzeum miało nie tylko gromadzić dzieła sztuki, lecz także służyć kształceniu artystów i publiczności w czasach braku niepodległego państwa. Pierwszym honorowym dyrektorem nowo powstałej placówki został Justynian Karnicki, członek Rady Wychowania Publicznego oraz Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.
Zbiory muzeum trzeba było budować niemal od podstaw. Ich zalążkiem stały się m.in. ryciny z Biblioteki Rządowej, obrazy z kolekcji Szkoły Sztuk Pięknych oraz gipsowe odlewy antycznych arcydzieł, gromadzone jeszcze za czasów Stanisława Augusta. Ważnym początkiem kolekcji była wyprawa Karnickiego do Kolonii w 1862 roku. Na aukcji kolekcji Johanna Petera Weyera kupił on 36 obrazów, a po jej zakończeniu nabył jeszcze siedem kolejnych dzieł w antykwariacie Antoine’a Brasseura.
Muzeum przez dziesięciolecia nie miało stałej, reprezentacyjnej siedziby. Kolejni dyrektorzy, w tym Cyprian Lachnicki, zabiegali o rozwój kolekcji i poprawę warunków funkcjonowania placówki. Instytucja korzystała z prowizorycznych lokalizacji, m.in. z pomieszczeń przy ulicy Wierzbowej. Plany budowy własnego gmachu przez długi czas napotykały na przeszkody administracyjne i polityczne.
Wieloletnie starania o własną siedzibę zwieńczyła dopiero decyzja z 31 grudnia 1923 roku o budowie gmachu muzeum na działce przy Alejach Jerozolimskich. Budowę rozpoczęto w 1927 roku, a uroczyste otwarcie Muzeum Narodowego w Warszawie nastąpiło w 1938 roku.
Dziś, ponad 160 lat od tamtej majowej decyzji, Muzeum Narodowe w Warszawie pozostaje jedną z najważniejszych instytucji kultury w Polsce.
Czytaj też:
W szwedzkim muzeum odnaleziono zaginiony polski obraz Cranacha
Cenny obraz wywieziony z Polski przez ZSRR odnalazł się w Niemczech
Kresy.pl / Niezła Sztuka
