Władysław Podkowiński, Szał uniesień, źródło: Wikipedia.

„Szał uniesień” pocięty nożem. Podkowiński zaatakował swoje dzieło w warszawskiej Zachęcie

24 April 2026/0 Komentarze/w Historia, Kresopedia, Zabory /Przez Eugeniusz Wiśniewski

24 kwietnia 1894 roku malarz Władysław Podkowiński w warszawskiej Zachęcie zniszczył swój obraz „Szał uniesień”. Artysta wszedł na drabinę i nożem zadał płótnu kilkanaście ciosów, koncentrując się na postaci nagiej kobiety. Był to jeden z najbardziej znanych gestów autodestrukcji w historii polskiej sztuki.

Newsletter Skomentuj Udostępnij Wyłącz reklamy

Sam obraz już wcześniej wywoływał ogromne emocje. Monumentalne dzieło przedstawiające kobietę obejmującą rozhukanego konia uznano za symbol nieokiełznanej namiętności, a zarazem naruszenie obyczajowych tabu epoki. W ciągu 36 dni wystawy obejrzały go tysiące widzów, a opinie w prasie wahały się od zachwytu po oburzenie.

Akt zniszczenia nastąpił tuż przed zakończeniem ekspozycji. Podkowiński działał spokojnie, jakby dokonywał korekty własnego dzieła. Według relacji współczesnych przeciął płótno kilkanaście razy, niszcząc przede wszystkim twarz i ciało kobiety.

Motywy jego działania do dziś pozostają niejednoznaczne. Jedni wskazywali na krytykę i skandal wokół obrazu, inni na zawód osobisty artysty i niespełnioną miłość. Sam Podkowiński mówił o „zawodzie całkiem indywidualnym”, sugerując osobisty charakter decyzji.

Jesteśmy najbardziej rzetelnymi mediami w Polsce

Obraz został później odrestaurowany i dziś należy do kanonu polskiego malarstwa końca XIX wieku. Obecnie „Szał uniesień” znajduje się w Muzeum Narodowym w Krakowie, w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach. Ślady ingerencji nie są dziś łatwo dostrzegalne dla przeciętnego widza.

Czytaj też:

Niedoceniany geniusz polskiego malarstwa. Aleksander Gierymski

Rzymianin, który został „ministrem kultury” Stanisława Augusta. Historia Marcella Bacciarellego

Kresy.pl / PAP

Dodaj komentarz

Narodowa arka. 4 czerwca 1817 roku powstało Ossolineum

Budynki jak butelki, niesamowite prototypy, Panorama Racławicka. 5 czerwca 1894 roku wystartowała Wielka Wystawa Krajowa we Lwowie

Ta deklaracja szła dalej niż 13. punkt Wilsona, a mimo to mało kto o niej pamięta. 3 czerwca 1918 ogłoszono deklarację wersalską

„Wójtowie zmienili położenie placu targowego”. 5 czerwca 1257 roku Bolesław Wstydliwy lokował Kraków

„Nasza Wieża Eiffla”, czyli Panorama Racławicka [+FOTO]

List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi

„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii

To nie były wybory, tylko referendum. Dziś rocznica wyborów z 4 czerwca 1989

Czerwiec 1989 roku na trwałe zapisał się w historii Polski. 4 czerwca 1989 roku, po blisko półwieczu rządów monopartyjnych, Polacy po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej mogli wziąć udział w częściowo wolnych wyborach parlamentarnych.

Wybory do Sejmu miały charakter kontraktowy, natomiast wybory do przywróconego Senatu były wolne. Ich wynik doprowadził do głębokiej zmiany układu sił politycznych w Polsce i stał się jednym z symboli początku końca komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

Wolny Senat i 35 proc. mandatów w Sejmie

Korzenie wydarzeń z czerwca 1989 roku sięgały znacznie głębiej. Ich tło stanowiła zmieniająca się sytuacja międzynarodowa, a istotną rolę odegrała polityka reform zapoczątkowana w Związku Radzieckim przez Michaiła Gorbaczowa. „Pierestrojka” i „głasnost” osłabiły kontrolę Moskwy nad państwami satelickimi i stworzyły przestrzeń do zmian. W Polsce do przemian doprowadziły również wieloletnie działania opozycji skupionej wokół „Solidarności”, choć jej potencjał był w drugiej połowie lat 80. znacznie ograniczony.

Czytaj dalej

„Nasza Wieża Eiffla”, czyli Panorama Racławicka [+FOTO]

Dzieło zaprezentowano po raz pierwszy 5 czerwca 1894 roku we Lwowie. Wzbudziło sensację i zachwyt. Oto jego historia.

W drugiej połowie XIX wieku Lwów przygotowywał się do wielkiego wydarzenia – Powszechnej Wystawy Krajowej, która miała ukazać dorobek gospodarczy, kulturalny i cywilizacyjny Galicji w ramach monarchii austro-węgierskiej. Wystawa miała być nie tylko manifestacją rozwoju, lecz także aktem patriotycznym – podkreśleniem żywotności narodu polskiego w warunkach rozbiorów.

Jednym z najbardziej spektakularnych i symbolicznych przedsięwzięć tej wystawy stała się Panorama Racławicka, monumentalne dzieło malarskie, upamiętniające zwycięską bitwę Tadeusza Kościuszki pod Racławicami z 4 kwietnia 1794 roku.

Czytaj dalej

„Wójtowie zmienili położenie placu targowego”. 5 czerwca 1257 roku Bolesław Wstydliwy lokował Kraków

5 czerwca 1257 roku na wiecu w Koperni książę krakowski i sandomierski Bolesław Wstydliwy wystawił dokument lokacyjny Krakowa, nadając miastu prawo magdeburskie na wzór Wrocławia. Był to jeden z przełomowych momentów w historii ustroju i przestrzennej organizacji Starego Miasta.

Lokacja objęła centralną część istniejącego już ośrodka osadniczego i stała się podstawą rozwoju krakowskiego samorządu miejskiego. Nowy układ urbanistyczny wyznaczono w obrębie dzisiejszego Starego Miasta, z centralnym Rynkiem i regularną siatką ulic. Fortyfikowanie Krakowa nastąpiło jednak później: w 1285 roku Leszek Czarny zezwolił mieszczanom na budowę murów, a system obronny miasta powstawał etapami do pierwszej ćwierci XIV wieku.

Czytaj dalej

List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi

3 czerwca 1524 roku Mikołaj Kopernik, przebywający we Fromborku, napisał list do krakowskiego kanonika, kartografa i historyka Bernarda Wapowskiego. Dokument znany dziś jako „List przeciwko Wernerowi” uchodzi za drugą znaną pracę astronomiczną Kopernika, po wcześniejszym „Commentariolusie”, i powstał niemal dwie dekady przed drukiem „De revolutionibus orbium coelestium”.

Choć list miał formę prywatnej korespondencji, szybko zyskał znaczenie naukowe. Oryginał nie zachował się, ale jego treść przetrwała w późniejszych odpisach. Dokument był znany uczonym kolejnych pokoleń, a drukiem ukazał się dopiero w 1854 roku w Warszawie, w edycji przygotowanej przez Jana Baranowskiego.

Czytaj dalej

Budynki jak butelki, niesamowite prototypy, Panorama Racławicka. 5 czerwca 1894 roku wystartowała Wielka Wystawa Krajowa we Lwowie

5 czerwca 1894 roku we Lwowie rozpoczęła się Powszechna Wystawa Krajowa – jedno z najważniejszych wydarzeń gospodarczo-kulturalnych epoki rozbiorów.

Zorganizowana w setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej, miała być nie tylko przeglądem osiągnięć Galicji, ale także wyrazem jedności narodu polskiego ponad podziałami zaborczymi. Organizacji podjął się Lwów, a wystawa odbiła się szerokim echem także za granicą – w Europie i poza nią.

Odpowiedź na wystawę paryską

Na 46 hektarach Wzgórza Stryjskiego, w ciągu dwóch lat, wzniesiono aż 129 obiektów: pawilonów, galerii, hal, restauracji, a także stadion i kolejkę linową. Wystawa została podzielona na 28 sekcji tematycznych, prezentujących dorobek w dziedzinach przemysłu, rolnictwa, komunikacji, rzemiosła, edukacji i sztuki. Za stronę architektoniczną odpowiadali m.in. Julian Zachariewicz i Franciszek Skowron.

Czytaj dalej

„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii

Siła wstrząsu szacowana jest dziś na 6 do 8 stopni w skali Richtera. Ale nie były to pierwsze, ani jedyne potężne wstrząsy, które nawiedziły południową Polskę.

Epicentrum trzęsienia jest przedmiotem sporu. Starsze i popularne opracowania lokalizowały je na Przedgórzu Sudeckim lub w rejonie Wzgórz Strzelińskich, natomiast w nowszej literaturze sejsmologicznej wskazuje się środkową Słowację.

6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm

Dla porównania: słynne trzęsienie ziemi w L’Aquila we Włoszech w 2009 roku miało magnitudę 6,3 i zabiło ponad 300 osób, niszcząc znaczną część zabytkowego miasta. W 2010 roku Haiti nawiedziło trzęsienie o sile 7,0 – zginęło ponad 200 000 ludzi, a stolica kraju została niemal całkowicie zrównana z ziemią. Oba przypadki pokazały, jak niszczycielskie mogą być wstrząsy tej skali.

Czytaj dalej

Zobacz także

Wolny Senat i 35 proc. mandatów w Sejmie

Odpowiedź na wystawę paryską

6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.1 zł = 1 dzień dostępu.

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.
1 zł = 1 dzień dostępu.