Powstanie Armii Krajowej – scalenie polskiego podziemia zbrojnego
14 lutego 1942 roku Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz o przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową.
Decyzja ta miała na celu scalenie rozproszonych struktur konspiracyjnych oraz podporządkowanie ich Rządowi RP na uchodźstwie w Londynie. Armia Krajowa stała się integralną częścią Sił Zbrojnych RP i największą podziemną armią w okupowanej Europie.
Jej początki sięgają nocy z 26 na 27 września 1939 roku, gdy z inicjatywy gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego, przy udziale prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego, powołano Służbę Zwycięstwu Polski. Organizacja ta dała początek rozbudowanemu Polskiemu Państwu Podziemnemu. W 1940 roku została przekształcona w Związek Walki Zbrojnej, a dwa lata później w Armię Krajową, do której włączono około 200 organizacji wojskowych działających pod okupacją niemiecką i sowiecką.
AK miała charakter ogólnonarodowy i ponadpartyjny. Jej Komendant Główny był jedynym dowódcą krajowych sił zbrojnych upoważnionym przez rząd. Funkcję tę pełnili kolejno: gen. Stefan Rowecki „Grot”, gen. Tadeusz Komorowski „Bór” oraz gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”. Struktura organizacyjna odpowiadała przedwojennemu podziałowi administracyjnemu – tworzono okręgi, obwody i placówki. Na początku 1944 roku Komendzie Głównej podlegały cztery obszary i osiem samodzielnych okręgów.
Liczebność AK systematycznie rosła. Na początku 1942 roku liczyła około 100 tys. zaprzysiężonych żołnierzy, a latem 1944 roku około 380 tys., w tym ponad 10 tys. oficerów. Kadra wywodziła się z armii przedwojennej, tajnego szkolnictwa wojskowego oraz spośród cichociemnych przerzucanych do kraju z Zachodu. Od 1943 roku zaczęto formować większe jednostki taktyczne – kompanie, bataliony, a następnie pułki i dywizje.
Działalność AK obejmowała wywiad, sabotaż, dywersję oraz akcje bojowe przeciwko niemieckiemu aparatowi okupacyjnemu. Szczególne znaczenie miały działania małego sabotażu, akcje specjalne i propaganda prowadzona przez Biuro Informacji i Propagandy. Kulminacją wysiłku zbrojnego było Powstanie Warszawskie w 1944 roku.
19 stycznia 1945 roku, wobec wkroczenia Armii Czerwonej i represji wobec podziemia, gen. Leopold Okulicki wydał rozkaz rozwiązania AK. Szacuje się, że około 100 tys. jej żołnierzy poległo lub zostało zamordowanych, a dziesiątki tysięcy trafiły do więzień i łagrów.
Kresy.pl / MuzHP
