Archeolodzy odsłaniają nieznaną infrastrukturę rzeczną Nowogrodu Wielkiego
W Nowogrodzie Wielkim archeolodzy odkryli pozostałości masywnej drewnianej konstrukcji na brzegu rzeki Wołchow, która – według badaczy – mogła być elementem dużej przystani rzecznej z początku XVI wieku.
Znalezisko uznano za bezprecedensowe w skali miasta i istotne dla badań nad dawną infrastrukturą rzeczną oraz handlem.
Odkrycia dokonano po stronie sofijskiej miasta, w pobliżu nowogrodzkiego kremla. Po przeciwnej stronie Wołchowa znajdował się w średniowieczu rejon Dworu Jarosława i Torg (rynek) – główne centrum handlowe i gospodarcze Nowogrodu. Strefy nadrzeczne w tej części miasta pozostawały dotąd słabo rozpoznane archeologicznie, co dodatkowo podnosi rangę znaleziska.
„Mamy do czynienia z wyjątkowo masywną konstrukcją z dużych, głównie sosnowych bali, o średnicy dochodzącej do pół metra. Najprawdopodobniej jest to dolna, fundamentowa część dużego obiektu nadbrzeżnego, być może żeglownej przystani rzecznej. Podobnego znaleziska w Nowogrodzie dotąd nie odkryto” — powiedział Piotr Gajdukow z Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk i pracownik naukowy Uniwersytetu Nowogrodzkiego.
Zachowane fragmenty ciągną się na długości około 24 metrów. Początkowo uznano je za element umocnień biegnących wzdłuż brzegu, jednak odstąpiono od tej interpretacji, gdy okazało się, że konstrukcja wyraźnie opada ku wodzie, co wskazuje na jej związek z transportem rzecznym.
Datowanie przeprowadzono metodą dendrochronologiczną. Jeden z bali ścięto w 1509 roku, inny w 1510. Chronologię potwierdzają także monety i pieczęcie odnalezione w tej samej warstwie kulturowej. Badacze łączą powstanie konstrukcji z wielkim pożarem z 1508 roku, który zniszczył niemal całą stronę handlową miasta i – według źródeł kronikarskich – pochłonął co najmniej dwa tysiące ofiar. W czasie katastrofy spłonął również Wielki Most na Wołchowie, odbudowany w 1509 roku, krótko przed wizytą wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III.
Znaczenie odkrycia wzmacnia plan Nowogrodu z 1611 roku, na którym w miejscu wykopu zaznaczono wysunięty ku rzece wał obronny. Niewykluczone, że późniejsze umocnienia wykorzystały elementy starszej konstrukcji. Przystań prawdopodobnie przestała funkcjonować przed 1582 rokiem, gdy rozpoczęto budowę nowych fortyfikacji, a jej fundament został zasypany ziemią wydobytą podczas kopania fos.
Czytaj też: Drzwi Płockie. Dziś są w Nowogrodzie i nie wiadomo, jak tam trafiły
Słynna republika istniała dzięki rzekom
Nowogród Wielki był od średniowiecza jednym z najważniejszych ośrodków Rusi i kluczowym punktem na szlaku wodnym łączącym Bałtyk z dorzeczami Wołgi i Dniepru. Od XII do końca XV wieku funkcjonował jako Republika Nowogrodzka – unikatowy organizm polityczny oparty na rozbudowanym samorządzie wiecowym. Potęga ośrodka wynikała z handlu futrami oraz kontroli komunikacji rzecznej.
Miasto utrzymywało zmienne relacje z Wielkim Księstwem Litewskim i brało udział w konfliktach z zakonami rycerskimi w Inflantach. W XIII wieku książę nowogrodzki Aleksander Newski pokonał Szwedów nad Newą (1240) oraz rycerzy zakonu inflanckiego na zamarzniętym jeziorze Pejpus (1242), co zahamowało ekspansję zachodnich zakonów rycerskich na północno-zachodnią Ruś. Oddziały związane z Nowogrodem uczestniczyły także w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku po stronie koalicji polsko-litewskiej. Po podporządkowaniu Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu w 1478 roku Nowogród utracił niezależność, lecz zachował znaczenie jako ważny węzeł handlowy i komunikacyjny.
Po zakończeniu badań wszystkie wydobyte elementy konstrukcyjne przekazano służbom muzealnym i skierowano do konserwacji. Po jej zakończeniu planowana jest ekspozycja konstrukcji jako unikatowego przykładu nowogrodzkiej architektury rzecznej z początku XVI wieku.
