Czy to Mojżesz zapisał ściany synajskiej kopalni? Nowa hipoteza dzieli świat naukowy

Na ścianach starożytnej kopalni turkusów Serabit el-Chadim na Synaju znajdują się jedne z najstarszych znanych przykładów pisma alfabetycznego – tzw. inskrypcje protosynajskie. To właśnie tam, wśród wyrytych ok. 1800 lat p.n.e. znaków, ma się znajdować pierwsza wzmianka o Mojżeszu.

Co więcej, być może napisał ją sam prorok. Gdyby ta interpretacja była prawdziwa, mielibyśmy do czynienia z pierwszym archeologicznym dowodem na istnienie jednej z najważniejszych postaci Biblii.

Dowód na napięcia religijne wśród Izraelitów

Napisy są znane od ponad stu lat i stanowią część większej grupy napisów, które na początku XX wieku odkopał słynny archeolog sir William Flinders Petrie. Należą one do najstarszych znanych przykładów pisma alfabetycznego, zostały najprawdopodobniej stworzone przez robotników posługujących się językiem semickim pod koniec XII dynastii, około 1800 roku p.n.e.

Autorem nowej hipotezy jest Michael S. Bar-Ron, emerytowany rabin i doktorant Uniwersytetu Ariel. Spędził on osiem lat, analizując zdjęcia i skany 3D 22 złożonych inskrypcji. Fotografie wykonano w wysokiej rozdzielczości. Na tej podstawie badacz twierdzi, że dwie inskrypcje z Serabit el-Chadim, oznaczone numerami 357 i 361, zawierają frazy „zot mi’Moshe” („To [jest] Mojżesza”) i „ne’um Moshe” („Wypowiedź Mojżesza”).

Bar-Ron sugeruje ponadto, że inne pobliskie inskrypcje odnoszą się do „El”, bóstwa związanego z wczesnym kultem Izraelitów, a imię semickiej bogini Ba’alat bywa w nich skreślane, jakby w kopalni trwał między robotnikami spór o właściwy kult.

Co więcej, Bar-Ron sądzi, że wszystkie wspomniane napisy mogły wyjść spod ręki jednego autora – być może samego Mojżesza. Mojżesz miał znać zarówno egipskie hieroglify, jak i wczesne pismo semickie. Być może odwiedził kopalnię jako ktoś z otoczenia faraona lub jako nadzorca prac. W takim wypadku inskrypcje mogłyby być jego podpisem czy zapisem. A może to robotnicy, robiąc graffiti, cytowali swojego duchowego przywódcę?

Hipoteza ta budzi ogromne emocje, bo gdyby była prawdziwa, mielibyśmy jedyny zachowany dowód na istnienie biblijnego proroka i prawodawcy, może nawet jego autograf.

Czytaj też: Izraelscy archeolodzy uważają, że odnaleźli miejsce, gdzie mieszkali św. Piotr i św. Andrzej

Może i Mojżesz – ale czy ten?

Środowisko akademickie reaguje jednak z dużą rezerwą. Wielu egiptologów zwraca uwagę, że pismo protosynajskie jest niezwykle trudne do rozszyfrowania i każda próba odczytu obarczona jest dużym ryzykiem błędu. Profesor Thomas Schneider z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej określił nowe odczytanie jako „całkowicie nieudowodnione”. Jego zdaniem dowolne identyfikowanie liter może zafałszować historię.

Jak z kolei zauważa Liane Feldman z Uniwersytetu Princeton, imię „Mojżesz” było dość powszechne w Egipcie. W dokumentach Nowego Państwa pojawia się imię „Mose” w kontekście spraw urzędowych czy prawnych. Fakt, że występuje w kopalnianych inskrypcjach, nie oznacza więc jeszcze, że chodzi o biblijnego proroka. Napisy mogły stworzyć semiccy robotnicy, którzy używali imienia „Mosze/Mose” jako własnego lub w odniesieniu do innej osoby. W takim ujęciu Mojżesz z Biblii nie musiał mieć z tym nic wspólnego.

Bar-Ron pozostaje jednak przekonany, że jego odczyt ma solidne podstawy. Podkreśla, że starał się unikać „sensacyjnych” skojarzeń i szukał alternatywnych wyjaśnień.

Promotorem doktoratu Bar-Rona jest Pieter van der Veen, uznany holenderski badacz, specjalizujący się w historii starożytnego Bliskiego Wschodu, biblijnej archeologii oraz Starym Testamencie. Ten uznany specjalista przyznaje, że sam również odczytuje napisy w podobny sposób.

Na razie wyniki badań Bar-Rona nie zostały opublikowane w recenzowanym czasopiśmie, co dodatkowo podsyca kontrowersje. Dla części świata naukowego odkrycie może stanowić potencjalne potwierdzenie historyczności Księgi Wyjścia. Dla większości badaczy pozostaje jednak ciekawą, lecz wątpliwą hipotezą.

Kresy.pl / National Geographic / Daily Mail

Czytaj też: Egipt skonfiskował starożytny klasztor chrześcijański na Synaju