Episkopat: działania MEN są dyskryminujące i bezprawne

Konferencja Episkopatu Polski opublikował komunikat, w którym sprzeciwia się działaniom Ministerstwa Edukacji Narodowej, które polegają m.in. na zmniejszeniu liczby godzin lekcji religii czy łączeniu klas z różnych roczników. Biskupi wskazują, że polityka ministerstwa jest niegodna z konstytucją, a także nie była uzgadniana z Kościołem i innymi związkami wyznaniowymi.

Prezydium KEP zaznaczyło w komunikacie, że ostatnie działania MEN dotyczące zmiany nauczania religii w szkołach są dyskryminujące i niezgodne z prawem. Chodzi tu m.in. połączenie w jedną grupę dzieci z różnych klas. Uczniowie klas, w których na naukę religii zgłosiło się mniej niż siedmioro, mają uczestniczyć na zajęcia razem z klasą, w której na religię zgłosiło się siedmioro lub więcej uczniów. KEP wyraża sprzeciw także wobec organizowania lekcji religii przed lub po zajęciach szkolnych, zmniejszeniu liczby godzin lekcji religii i niewliczania ocen z religii do średniej.

Biskupi podkreślają, że zmiany zostały wprowadzone w życie bez wymaganego przez Ustawę o systemie oświaty „porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych” (art. 12 ust. 2).

„Podobnie ma się rzecz z dalszymi zapowiadanymi przez MEN zmianami” – czytamy w Komunikacie – „dotyczą one redukcji wymiaru nauczania religii do jednej godziny tygodniowo oraz nakazu organizowania lekcji religii przed lub po zajęciach szkolnych Są one dyskryminujące, gdyż będą w sposób znaczący ograniczać prawo do dostępu do lekcji religii dla uczniów, których rodzice, lub oni sami, będą sobie tego życzyć. Nie uwzględniono również wprowadzenia okresów ochronnych dla nauczycieli religii. Wprowadzenie w życie tych rozwiązań również będzie bezprawne, gdyż nie osiągnięto w tym temacie wymaganego porozumienia ze stroną kościelną” – podaje Komunikat.

Biskupi przyznają, że propozycja strony kościelnej polegająca na wprowadzeniu obligatoryjności nauczania religii lub etyki ze względu na potrzebę aksjologicznej formacji uczniów, została przez stronę rządową odrzucona.

Rząd nie zgodził się również na rozłożenie zmian w czasie, przy poszanowaniu praw nauczycieli religii – „Wobec takich działań MEN i braku woli porozumienia w sprawie kluczowej dla edukacji i wychowania polskich dzieci i młodzieży do wartości, wyrażamy stanowczy sprzeciw” – piszą biskupi. Dodają, że „Kościół będzie podejmował dalsze stosowne kroki prawne mające na celu powstrzymanie wprowadzanych zmian”.

Komunikat zostanie odczytany w kościołach w Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki, 1 stycznia 2025 roku.

Poniżej publikujemy pełną treść komunikatu: 

W ostatnich miesiącach jesteśmy świadkami zakrojonego na szeroką skalę procesu zmian wprowadzanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w organizacji lekcji religii w szkołach publicznych. Z tak dużymi zmianami mamy do czynienia po raz pierwszy od 1989 roku. Zarówno te, które zostały przyjęte od września 2024 roku, jak i zapowiadane na wrzesień 2025 roku, nie tylko w sposób jednoznaczny stoją w sprzeczności z przepisami wyższego rzędu, ale przede wszystkim są krzywdzące i dyskryminujące dla wielu uczniów i nauczycieli religii. Zmiany te godzą również w prawa rodziców i opiekunów do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, co gwarantuje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (art. 53).

W opinii znacznej części rodziców i nauczycieli religii, co zostało wyrażone m.in. przez różne formy protestów i petycji ze strony środowisk wychowawczych, wprowadzone od września 2024 roku rozporządzeniem Ministra Edukacji zmiany dotyczące niewliczania oceny z lekcji religii do średniej ocen oraz łączenia klas dzieci i młodzieży w różnym wieku edukacyjnym w większe grupy, i to wyłącznie na zajęciach z religii, są szkodliwe z punktu widzenia wychowawczego. Uczniowie powinni bowiem mieć zapewniony dostęp do programu nauczania opartego na treściach adekwatnych do poziomu ich rozwoju oraz zdolności percepcyjnych i poznawczych w danym wieku. Ponadto zmiany te pozbawiają uczniów motywacji do uczestnictwa i angażowania się w lekcje religii. Trzeba w tym miejscu także podkreślić, że wspomniane zmiany zostały wprowadzone w życie bez wymaganego przez Ustawę o systemie oświaty „porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych” (art. 12 ust. 2), co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2024 roku.

Podobnie ma się rzecz z dalszymi zapowiadanymi przez MEN zmianami. Dotyczą one redukcji wymiaru nauczania religii do jednej godziny tygodniowo oraz nakazu organizowania lekcji religii przed lub po zajęciach szkolnych. Są one dyskryminujące, gdyż będą w sposób znaczący ograniczać prawo do dostępu do lekcji religii dla uczniów, których rodzice, lub oni sami, będą sobie tego życzyć. Nie uwzględniono również wprowadzenia okresów ochronnych dla nauczycieli religii. Wprowadzenie w życie tych rozwiązań również będzie bezprawne, gdyż nie osiągnięto w tym temacie wymaganego porozumienia ze stroną kościelną. Wprowadzane zmiany mogą w konsekwencji prowadzić do całkowitego wyeliminowania nauczania religii w polskich szkołach publicznych.

Podejmowane przez stronę kościelną rozmowy z Rządem RP nie doprowadziły do porozumienia. Kompromisowa propozycja strony kościelnej, polegająca na wprowadzeniu zasady obligatoryjności nauczania religii lub etyki ze względu na potrzebę aksjologicznej formacji uczniów, została przez stronę rządową odrzucona. Podobnie jeśli chodzi o rozłożenie na kilka lat stopniowej redukcji wymiaru nauczania religii w szkołach średnich, przy poszanowaniu praw pracowniczych nauczycieli religii. Wobec takich działań MEN i braku woli porozumienia w sprawie kluczowej dla edukacji i wychowania polskich dzieci i młodzieży do wartości, wyrażamy stanowczy sprzeciw.

Przypominamy, że nauczanie religii w szkole uznawane jest za standard w zdecydowanej większości państw europejskich, jest także jednym z symboli przemian wolnościowych w Polsce po 1989 roku. Dlatego też Kościół będzie podejmował dalsze stosowne kroki prawne mające na celu powstrzymanie wprowadzanych zmian.

Zachęcamy i prosimy rodziców oraz organizacje społeczne o zaangażowanie się w obronę uniwersalnych wartości i praw osób wierzących, które powinny być respektowane zawsze, niezależnie od politycznego kontekstu. Rodzicom, wychowawcom, nauczycielom religii, katechetom oraz wszystkim zatroskanym o pełny i harmonijny rozwój dzieci i młodzieży, udzielamy pasterskiego błogosławieństwa.

Większość uczniów uczestniczy w lekcjach religii

Przypominamy, że według badań Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego – większość uczniów w skali ogólnopolskiej uczęszcza na lekcje religii” Ogólnokrajowo, największy odsetek uczestniczących na lekcje religii jest wśród uczniów szkół podstawowych (88,9 proc.). W liceach ogólnokształcących uczestniczy nieco mniej uczniów, ale nadal większość (60,01 proc.). W technikach jest to z kolei 65,7 proc., a w szkołach branżowych I stopnia 63,7 proc. Sumując statystyki ze wszystkich szkół, w roku szkolnym 2022/2023 na zajęcia religii uczęszczało 80,3 proc. uczniów. Jest to niewielki spadek w stosunku do roku poprzedniego, kiedy było to 82 proc.