Nie tylko Potop. Także Kazimierz Pułaski bronił Jasnej Góry

10 września 1770 roku rozpoczęła się mniej znana obrona Jasnej Góry. Przez dwa lata przed Rosjanami bronili jej konfederaci barscy.

Tego dnia Kazimierz Pułaski wraz z Michałem Walewskim, pod pozorem modlitwy, wprowadzili do klasztoru swoje oddziały i ogłosili jego zajęcie. Paulini, dotąd starający się zachować neutralność, znaleźli się w samym centrum konfliktu, a sanktuarium stało się jedną z głównych baz konfederatów.

Konfederacja barska, zawiązana w 1768 roku, miała na sztandarach hasło „wiara i wolność”. – Przez „wolność” rozumiano walkę o możliwość realizowania woli Rzeczypospolitej przeciwko gwałtom Repnina – przypomina na łamach PAP prof. Zofia Zielińska: – „Walka o wiarę” oznaczała dążenie do cofnięcia narzuconych na sejmie repninowskim ustaw prodysydenckich. Walkę o wolność Barzanie traktowali jednak również jako batalię z królem i Czartoryskimi za to, że targnęli się na veto. Dla Barzan stanowiło ono wciąż „źrenicę wolności”. W myśleniu konfederatów były więc cele, które oceniamy ambiwalentnie: z jednej strony mamy walkę o wyzwolenie z rosyjskiego jarzma, i dlatego w Barze możemy widzieć pierwsze powstanie narodowe, z drugiej – intencję powrotu do saskiej anarchii. Z czasem ten pierwszy aspekt, walka z Rosjanami, stawał się dominujący – wyjaśnia prof. Zielińska.

Czytaj też: Prezydent USA przypomina Amerykanom o bohaterskim generale Kazimierzu Pułaskim

Jasna Góra była symbolem

Wobec dominacji rosyjskiej i uległości króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, wielu Polaków szukało symbolicznego oparcia właśnie na Jasnej Górze. Choć część przywódców konfederacji obawiała się sprowokowania Moskwy, decyzja Pułaskiego przesądziła sprawę – sanktuarium przekształcono w twierdzę i punkt wypadowy.

Dowódcą garnizonu mianowano Michała Walewskiego, ale realne przywództwo należało do Pułaskiego. Wkrótce miał on do dyspozycji około tysiąca żołnierzy. Wsparcia udzielali mu m.in. generał major Karol Zawoyski, Filip Radzimiński i przeor Pafnucy Brzeziński, który oficjalnie powierzył mu obronę klasztoru.

Rosjanie, świadomi znaczenia Jasnej Góry, postanowili zdobyć twierdzę. Od 31 grudnia 1770 do 15 stycznia 1771 roku trwało pierwsze oblężenie prowadzone przez pułkownika Iwana Drewicza. Pułaski zdążył przygotować obronę, wzmocnić fortyfikacje i zebrać zapasy. 9 stycznia Rosjanie przypuścili szturm, lecz atak – źle zorganizowany i przeprowadzony przez żołnierzy będących pod wpływem alkoholu – zakończył się klęską. Zginęło nawet 200 napastników, podczas gdy straty obrońców były minimalne.

Wieść o zwycięstwie rozniosła się szeroko, przynosząc Pułaskiemu sławę i umacniając mit Jasnej Góry jako bastionu „wiary i wolności”. Przez kolejne miesiące klasztor opierał się rosyjskiej presji, jednak wraz z upadkiem całej konfederacji sytuacja obrońców stawała się coraz trudniejsza. Pułaski, obciążony zarzutem udziału w próbie porwania króla, opuścił sanktuarium w maju 1772 roku. Ostatecznie, 18 sierpnia 1772 roku, po raz pierwszy w historii obce – rosyjskie – wojska weszły na Jasną Górę.

Kresy.pl / PAP

Czytaj też: Kazimierz Pułaski był kobietą? Tak twierdzą naukowcy