Gestapo i NKWD naradzały się w Zakopanem. Omawiano walkę z polskim podziemiem
20 lutego 1940 roku w Zakopanem rozpoczęła się konferencja przedstawicieli NKWD i Gestapo – trzecie i najdłuższe z serii spotkań służb bezpieczeństwa III Rzeszy i ZSRR poświęconych zwalczaniu polskiego ruchu oporu na okupowanych ziemiach II Rzeczypospolitej.
Bezpośrednim kontekstem tych narad był podpisany 28 września 1939 roku w Moskwie traktat o granicach i przyjaźni między III Rzeszą a ZSRR, zawierający tajne postanowienia dotyczące tłumienia polskiej działalności niepodległościowej oraz wzajemnej wymiany informacji.
Ustalenia te stworzyły podstawy do współpracy aparatu policyjnego obu okupantów, której pierwszym przejawem były konferencje w Brześciu nad Bugiem (27 listopada 1939 roku) oraz w Przemyślu pod koniec listopada 1939 roku.
Czytaj też: W katowni Gestapo „Palace” wyryła modlitwę własnym zębem. Górecki uczynił z niej symfonię [+POSŁUCHAJ]
Koordynacja represji
Spotkanie w Zakopanem odbywało się w willach „Pan Tadeusz” i „Telimena” i trwało kilka tygodni, do kwietnia 1940 roku, a jego kontynuację prowadzono w marcu w Krakowie. Delegacje obu państw omawiały metody zwalczania polskiej konspiracji, zasady wymiany jeńców wojennych oraz sposoby eliminacji elit politycznych i intelektualnych. Równolegle prowadzono działania związane z wymianą ludności pomiędzy strefami okupacyjnymi oraz deportacjami mieszkańców zajętych ziem.
Do dziś brak zachowanych protokołów potwierdzających szczegółowy przebieg konferencji zakopiańskiej. Informacje o jej charakterze pochodzą głównie z relacji konspiracyjnych, w tym meldunków dowództwa Związku Walki Zbrojnej. Tadeusz Komorowski „Bór” zapisał: „W marcu 1940 roku sztab mój otrzymał wiadomość, że do Krakowa przybyła specjalna komisja NKWD, aby uzgodnić z Gestapo wspólne działania przeciwko polskiemu ruchowi podziemnemu. […] Narady trwały kilka tygodni.”
Współpraca niemiecko-sowiecka obejmowała m.in. wymianę informacji o polskich organizacjach konspiracyjnych oraz personaliach przedstawicieli inteligencji. Dane te wykorzystywano w planowych działaniach represyjnych, takich jak niemiecka akcja AB czy regionalne etapy Intelligenzaktion, a po stronie sowieckiej – w operacjach wymierzonych w polskich oficerów i urzędników państwowych.
Część badaczy wskazuje, że zbieżność czasowa konferencji NKWD i Gestapo z decyzjami o przeprowadzeniu zbrodni katyńskiej oraz nasileniem represji wobec polskich elit może świadczyć o koordynacji polityki okupacyjnej obu państw. Brak bezpośrednich dokumentów uniemożliwia jednak jednoznaczne stwierdzenie, czy ustalenia zakopiańskie miały wpływ na decyzję o zamordowaniu polskich oficerów przetrzymywanych w sowieckiej niewoli.
Czytaj też: AK pożałowała dla niego kuli. Egzekucja przywódcy Goralenvolku Wacława Krzeptowskiego
Kresy.pl / IPN
