Operacja bez precedensu. Jak przesunięto pałac Lubomirskich w Warszawie
30 marca 1970 roku w Warszawie rozpoczęto bezprecedensową operację przesunięcia pałacu Lubomirskich na placu Żelaznej Bramy.
Celem było zasłonięcie Hali Gwardii oraz zamknięcie perspektywy głównej alei Ogrodu Saskiego. Było to pierwsze w Polsce przedsięwzięcie polegające na przemieszczeniu tak dużego i ciężkiego obiektu.
Operacja trwała do 18 maja 1970 roku, czyli blisko siedem tygodni. Budynek najpierw oddzielono od fundamentów i sąsiadujących oficyn, a następnie ustawiono na specjalnych kratownicach umieszczonych na torach. Po nich przesuwano konstrukcję w bardzo wolnym tempie. Pałac, ważący ponad 8 tysięcy ton, o długości 65 metrów i szerokości 16 metrów, został obrócony o 74 stopnie i ustawiony w nowym położeniu. Po zakończeniu prac nie stwierdzono poważniejszych uszkodzeń konstrukcji. Część elementów infrastruktury technicznej, w tym kratownice i podtorze, pozostała pod budynkiem.
Czytaj też: Książę Zdzisław Lubomirski. Zapomniany architekt polskiej niepodległości
Historia pałacu sięga początków XVIII wieku. Na terenach dawnego miasteczka Wielopole rezydencję wzniosła rodzina Radziwiłłów. W kolejnych dekadach obiekt przechodził w ręce różnych właścicieli i był wielokrotnie przebudowywany. W 1790 roku pałac nabył Aleksander Lubomirski, który przekształcił go w stylu klasycystycznym według projektu Jakuba Hempla, nadając mu charakterystyczną formę z kolumnadą.
W XIX wieku budynek pełnił różnorodne funkcje – mieściły się w nim urzędy, lazaret w czasie powstania listopadowego, a później także lokale handlowe i mieszkania. Stopniowo tracił swój reprezentacyjny charakter. W 1928 roku został przebudowany na kamienicę czynszową, co dodatkowo zmieniło jego pierwotny wygląd.
Podczas II wojny światowej pałac uległ znacznym zniszczeniom. Odbudowano go w latach 1947–1950, przywracając klasycystyczną formę według projektu Hempla, choć w uproszczonej postaci. Dwie dekady później zdecydowano o jego przesunięciu, aby dopasować go do nowej koncepcji urbanistycznej centrum Warszawy.
Od lat 90. pałac Lubomirskich pełni głównie funkcje biurowe i jest kojarzony jako siedziba Business Centre Club. Budynek pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów powojennej ingerencji w historyczną tkankę miasta oraz unikatowej operacji inżynieryjnej w skali kraju.
Czytaj też: Pałac w Jurcewie
Kresy.pl / PAP
