Rzymianin, który został „ministrem kultury” Stanisława Augusta. Historia Marcella Bacciarellego
5 stycznia 1818 roku zmarł w Warszawie Marcello Bacciarelli — włoski malarz, który stał się jedną z najważniejszych postaci polskiego życia artystycznego czasów Stanisława Augusta i współtwórcą programu kulturalnego ostatniego króla Rzeczypospolitej.
Urodzony w 1731 roku w Rzymie, kształcił się u znakomitego malarza Marca Benefiale. W młodości wyjechał do Drezna, gdzie kopiował dzieła galerii królewskiej i szybko zdobył uznanie jako portrecista. Tu poznał środowisko artystyczne, zainspirowane rodzącym się klasycyzmem oraz wielu twórców, którzy później, podobnie jak on, trafili do Polski. Z Drezna Bacciarelli przeniósł się do Wiednia, pracując dla dworu cesarzowej Marii Teresy.
Królewski „minister kultury”
Decydujący zwrot w jego biografii przyszedł wraz z zaproszeniem od świeżo wybranego króla Polski, Stanisława Augusta. Znali się już wcześniej i przyjaźnili się. W 1766 roku Bacciarelli przyjechał do Warszawy i związał się z polską stolicą na ponad pół wieku. Król powierzył mu kierowanie królewską „Malarnią” — pracownią, która pełniła funkcję nieformalnej akademii sztuk pięknych i wychowała całe pokolenie artystów.
Bacciarelli stał się autorem najważniejszych wizerunków Stanisława Augusta oraz jego rodziny. Malował portrety arystokracji, ale także wielkich postaci polskiej historii — uczonych, duchownych i dowódców. Na polecenie monarchy stworzył pierwszy nowożytny „poczet królów polskich”, a wraz z serią monumentalnych płócien do Sali Rycerskiej odświeżył wizję dziejów państwa, ukazując je w duchu oświeceniowej dydaktyki i królewskiego programu reform.
Do jego zadań należało również projektowanie i realizacja dekoracji Zamku Królewskiego, Pałacu na Wyspie i Zamku Ujazdowskiego. Tworzył alegorie, sceny mitologiczne, historyczne i religijne, wkomponowane w architekturę rezydencji królewskich. Był nie tylko nadwornym artystą — pełnił rolę doradcy i organizatora, nadzorował zakupy sztuki, sugerował programy ikonograficzne i dbał o spójność całego królewskiego przedsięwzięcia artystycznego. Z czasem jego pozycję porównywano wręcz do „ministra kultury” króla.
W uznaniu zasług dla jego programu artystycznego, zwłaszcza dekoracji rezydencji królewskich, Bacciarelli otrzymał w 1768 roku indygenat, czyli nadanie polskiego obywatelstwa i szlachectwa. Dostał też od króla parcelę w Warszawie, pozwalającą wznieść własną szlachecką rezydencję — przy ówczesnej ulicy Okopowej (dzisiejsza ulica Bagatela).
Nieistniejący Pałacyk Bacciarellego przy ul. Bagatela w Warszawie, w którym artysta mieszkał do śmierci, domena publiczna.
Został w Polsce także po rozbiorach
Po upadku Rzeczypospolitej nie wyjechał. Pracował nadal, malując m.in. sceny związane z epoką Księstwa Warszawskiego i uczestnicząc w życiu artystycznym miasta. Został członkiem wielu europejskich akademii sztuk, a w ostatnich latach życia — honorowym dziekanem Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego.
Bacciarelli został pochowany w kościele Belwederskim obok żony. Po zburzeniu świątyni jego nagrobek przeniesiono do katedry św. Jana, gdzie niestety uległ zniszczeniu podczas powstania warszawskiego — dziś jego grobu już nie ma.
Dziedzictwo, które pozostawił, jednak nadal istnieje. Portrety królewskie, poczet władców, obrazy upamiętniające kluczowe wydarzenia historii Polski oraz zachowane dekoracje rezydencji stanowią nie tylko arcydzieła sztuki, lecz także świadectwo ambitnego programu kultury oświeceniowej.
Kresy.pl / Culture.pl / Łazienki
