To był fundament polskiej demokracji szlacheckiej. 30 maja 1505 uchwalono konstytucję „Nihil novi”
30 maja 1505 roku, podczas obrad sejmu w Radomiu, uchwalono ustawę, która przeszła do historii jako konstytucja Nihil Novi – czyli: „nic nowego”.
Jej nazwa pochodzi od łacińskiego zwrotu „nihil novi”, czyli „nic nowego”. Pełny tytuł aktu brzmiał: „De non faciendis constitutionibus sine consensu consiliariorum et nuntiorum terrestrium”, co oznaczało zakaz stanowienia nowych praw bez zgody senatorów i posłów ziemskich. W potocznym ujęciu sens konstytucji streszcza się formułą „nic o nas bez nas”, choć nie jest to jej dosłowne tłumaczenie.
Jej uchwalenie było przełomowym momentem w dziejach Rzeczypospolitej, który uznaje się za symboliczny początek demokracji szlacheckiej.
Konstytucja ta stanowiła, że nowe prawa mogą być stanowione wyłącznie za zgodą trzech stanów sejmujących: króla, senatu i izby poselskiej, czyli reprezentantów szlachty wybieranych na sejmikach ziemskich. W ten sposób ograniczono samodzielną władzę monarchy i magnaterii, dając szlachcie realny wpływ na rządy. Od tej chwili król mógł wydawać ustawy jedynie w porozumieniu z sejmem, co w praktyce ustanowiło parlament jako najwyższy organ ustawodawczy w państwie.
Sejm radomski z 1505 roku miał szersze ambicje – dyskutowano m.in. o bezpieczeństwie i finansach państwa, a także o egzekwowaniu prawa. Efektem tych obrad było też opublikowanie w roku 1506 tzw. Statutu Łaskiego, pierwszego urzędowego zbioru praw Królestwa Polskiego. Jednak to Nihil Novi okazało się aktem o największym znaczeniu historycznym.
Wprowadzenie tej ustawy zwieńczyło długotrwały proces wzmacniania pozycji szlachty, sejmików ziemskich i sejmu walnego, widoczny już w przywilejach XV wieku. W praktyce minęło jeszcze kilkadziesiąt lat, zanim izba poselska zaczęła odgrywać w pełni samodzielną rolę w najważniejszych sprawach państwa. Niemniej uchwalenie Nihil novi było jednym z najważniejszych kroków w stronę nowożytnego ustroju Rzeczypospolitej i państwa prawa.
Czytaj też:
Skarb ze Skrwilna: dowód na wspaniałość polskich rodów szlacheckich
To były początki polskiego parlamentaryzmu: zjazd w Chęcinach
Kresy.pl / Wilanów
