Order Orła Białego, fot. Dziennik Ustaw RP nr 90/1992 poz.452, domena publiczna.

1990: Symboliczny powrót insygniów władzy prezydenckiej

22 December 2025/0 Komentarze/w Historia, Kresopedia /Przez Eugeniusz Wiśniewski

22 grudnia 1990 roku w Warszawie Lech Wałęsa złożył przed Zgromadzeniem Narodowym przysięgę prezydencką, obejmując urząd głowy państwa. Kilka godzin później, na Zamku Królewskim, odebrał z rąk Ryszarda Kaczorowskiego, ostatniego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, insygnia władzy prezydenckiej II Rzeczypospolitej.

Newsletter Skomentuj Udostępnij Wyłącz reklamy

Akt ten zakończył trwające od 1939 roku sprawowanie urzędu prezydenta RP poza granicami kraju. Insygnia prezydenckie wróciły do Polski i trafiły w ręce osoby wybranej w wyborach powszechnych.

Chorągiew, pieczęć, ordery

Przekazanie insygniów miało charakter państwowy i głęboko symboliczny. Obejmowało chorągiew–proporzec Rzeczypospolitej Polskiej, pieczęć Kancelarii Prezydenta RP, oryginał Konstytucji kwietniowej z 1935 roku oraz Order Orła Białego. Były to te same znaki władzy, które od czasów II Rzeczypospolitej stanowiły materialny symbol legalnej ciągłości państwa polskiego i które przez dziesięciolecia pozostawały w dyspozycji kolejnych prezydentów na uchodźstwie.

Znaczenie tych insygniów było wielowymiarowe. Chorągiew i pieczęć symbolizowały suwerenność oraz legalność władzy państwowej. Order Orła Białego, jako najwyższe odznaczenie Rzeczypospolitej, przysługuje urzędowi prezydenta, który z mocy prawa jest jego Wielkim Mistrzem. Konstytucja z 1935 roku przypominała natomiast o prawnym fundamencie II Rzeczypospolitej, podtrzymywanym w realiach emigracyjnych jako podstawa istnienia państwa mimo okupacji i podporządkowania kraju Związkowi Sowieckiemu.

Współcześnie urząd prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej posługuje się w dużej mierze tymi samymi symbolami. Nadal używane są chorągiew prezydencka, pieczęć państwowa oraz insygnia Orderu Orła Białego, przekazywane każdemu nowo zaprzysiężonemu prezydentowi. Odmienny jest natomiast kontekst ustrojowy – obowiązującym aktem prawnym jest Konstytucja z 1997 roku.

Jesteśmy najbardziej rzetelnymi mediami w Polsce

Uroczystość z 22 grudnia 1990 roku zamknęła symbolicznie epokę powojennego rozdarcia polskiej państwowości i połączyła tradycję II Rzeczypospolitej z realiami III Rzeczypospolitej, przywracając insygniom prezydenckim ich miejsce w suwerennym państwie.

Kresy.pl / PAP

Czytaj też: Prezydent Kaczorowski spoczął w Świątyni Opatrzności Bożej

Dodaj komentarz

Rzeź humańska. 21 czerwca 1768 roku hajdamacy wymordowali tysiące Polaków i Żydów

Gdzie jest trumna Piłsudskiego? Konflikt wawelski prawie doprowadził do zerwania konkordatu

Bł. Władysław Bukowiński. Polski kapłan, który dobrowolnie pozostał wśród zesłańców

Efemeryczny polski władca, o którym nie pamiętasz. 21 czerwca 1305 roku królem Polski został Przemyślida Wacław III

Niemcy uderzyli na ZSRR. Tak zaczęła się wojna dwóch okupantów Polski

Po 1989 roku nie przyznano go ani razu. 22 czerwca 1792 roku powstał Order Virtuti Militari

Za jego pogrzeb zapłacił car. 23 czerwca 1818 roku na Wawelu spoczął Tadeusz Kościuszko

Nowa Huta. Socjalistyczne miasto idealne miało pod sobą sieć schronów

Masakry więzienne NKWD. Zbrodnia dokonana w cieniu niemieckiego ataku na ZSRR

Nowa Huta. Socjalistyczne miasto idealne miało pod sobą sieć schronów

23 czerwca 1949 roku na terenie dawnej wsi Mogiła pod Krakowem rozpoczęto budowę pierwszego budynku mieszkalnego Nowej Huty.

Był to początek jednego z największych projektów urbanistycznych i społecznych Polski Ludowej – miasta wznoszonego od podstaw jako zaplecze wielkiego kombinatu metalurgicznego i wzorcowy ośrodek robotniczy.

Nowa Huta miała być czymś więcej niż zwykłym osiedlem przyfabrycznym. W zamyśle komunistycznych władz była odpowiedzią na tradycyjny, inteligencki i mieszczański Kraków. Na polach dawnych podkrakowskich wsi – Mogiły, Pleszowa i Krzesławic – planowano stworzyć nowe miasto, z nową strukturą społeczną, nową architekturą i nowym stylem życia, podporządkowanym pracy w przemyśle ciężkim.

Czytaj dalej

Za jego pogrzeb zapłacił car. 23 czerwca 1818 roku na Wawelu spoczął Tadeusz Kościuszko

23 czerwca 1818 roku Tadeusz Kościuszko został uroczyście pochowany w Katedrze na Wawelu. Był to jego drugi pogrzeb.

Kościuszko zmarł pół roku wcześniej, 15 października 1817 roku, w szwajcarskiej Solurze i tam miał miejsce jego pierwszy pochówek. Za sprowadzenie ciała do Krakowa zapłacił sam car.

Legenda dwóch światów

Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko urodził się w 1746 roku w Mereczowszczyźnie (dzisiaj na Białorusi). Kształcił się w Szkole Rycerskiej w Warszawie, a następnie – dzięki stypendium królewskiemu – pogłębiał wiedzę wojskową we Francji.

Czytaj dalej

Rzeź humańska. 21 czerwca 1768 roku hajdamacy wymordowali tysiące Polaków i Żydów

21 czerwca 1768 roku w mieście Humań zbuntowane oddziały hajdamaków dokonały masakry polskich i żydowskich mieszkańców. Liczba ofiar sięgać mogła nawet 20 tysięcy.

Był to punkt kulminacyjny tzw. koliszczyzny – brutalnego buntu ruskiego chłopstwa, który wstrząsnął wschodnimi kresami Rzeczypospolitej.

Tło wydarzeń było niezwykle złożone. Ukraina już od dawna była regionem niespokojnym – pamięć o krwawych powstaniach kozackich pozostawała żywa. W XVIII wieku narastały napięcia społeczne i religijne. Chłopi poddani pańszczyźnie żywili urazę do polskich panów, a prawosławni niechętnie patrzyli na rozwój Kościoła unickiego. Do wybuchu rebelii wystarczyła iskra – i stał się nią Maksym Żeleźniak, zaporoski Kozak, który powołując się na fałszywy ukaz carycy Katarzyny II, zaczął wzywać do wypędzenia Polaków i Żydów z Ukrainy.

Czytaj dalej

Bł. Władysław Bukowiński. Polski kapłan, który dobrowolnie pozostał wśród zesłańców

20 czerwca Kościół wspomina bł. Władysława Bukowińskiego, polskiego duchownego związanego z Wołyniem, sowieckimi łagrami i katolikami żyjącymi w Kazachstanie.

Jego biografia łączy doświadczenie Kresów, okupacji sowieckiej, przymusowych przesiedleń i tajnej pracy duszpasterskiej wśród Polaków oraz innych narodów deportowanych w głąb ZSRR.

Bukowiński urodził się 4 stycznia 1905 roku w Berdyczowie, w rodzinie Cypriana Józefa Bukowińskiego i Jadwigi ze spolszczonego rodu Scipio del Campo. Dzieciństwo spędził na ziemiach dzisiejszej Ukrainy, m.in. na Podolu. Po ucieczce rodziny przed bolszewikami zamieszkał w Polsce. W 1921 roku zdał maturę w Krakowie i rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ukończył je w 1926 roku, uzyskując tytuł magistra prawa. Studiował także w Polskiej Szkole Nauk Politycznych, działał w Akademickim Kole Kresowym i przez pewien czas pracował jako redaktor „Czasu”.

Czytaj dalej

Po 1989 roku nie przyznano go ani razu. 22 czerwca 1792 roku powstał Order Virtuti Militari

22 czerwca 1792 roku król Stanisław August Poniatowski ustanowił Order Virtuti Militari – najstarsze nadawane do dziś odznaczenie wojskowe na świecie. Choć powstało w dramatycznych okolicznościach upadającej Rzeczypospolitej, stało się trwałym symbolem żołnierskiej cnoty i bohaterstwa.

Wojna polsko-rosyjska 1792 roku, będąca próbą obrony Konstytucji 3 maja przed konfederacją targowicką wspieraną przez armię carycy Katarzyny II, była początkiem końca dawnej Rzeczypospolitej. Polskie wojska, mimo gorszego uzbrojenia i liczebności, odniosły kilka zwycięstw. Jedno z nich, stoczone 18 czerwca pod Zieleńcami, miało szczególne znaczenie. Król, wzruszony postawą armii i proszony przez bratanka – księcia Józefa Poniatowskiego – o uhonorowanie walczących, podjął decyzję o ustanowieniu odznaczenia za zasługi na polu bitwy.

Już 22 czerwca 1792 roku, zaledwie cztery dni po bitwie, stworzono Order Virtuti Militari (łac. Cnocie Wojskowej). Pierwsze insygnia – owalne medale wybite w Warszawie – wręczono uroczyście 25 czerwca 1792 roku w obozie polskich wojsk w Ostrogu na Wołyniu. Wśród odznaczonych znaleźli się m.in. książę Józef Poniatowski, Tadeusz Kościuszko i Józef Zajączek. Wkrótce order zyskał statut i podział na pięć klas, a jego wygląd zmieniono – przyjął formę krzyża, która, z niewielkimi modyfikacjami, przetrwała do dziś.

Czytaj dalej

Niemcy uderzyli na ZSRR. Tak zaczęła się wojna dwóch okupantów Polski

22 czerwca 1941 roku po 3:00 nad ranem III Rzesza rozpoczęła operację „Barbarossa” – zbrojny atak na Związek Sowiecki bez wypowiedzenia wojny. Był to początek wojny niemiecko-sowieckiej i największej kampanii lądowej II wojny światowej.

Niemcy uderzyli mimo wcześniejszego paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku oraz późniejszego traktatu o granicach i przyjaźni, który sankcjonował rozbiór Polski między dwa totalitarne państwa. W czerwcu 1941 roku dawni wspólnicy w agresji na Rzeczpospolitą stali się przeciwnikami.

Czytaj dalej

Chorągiew, pieczęć, ordery

Zobacz także

Legenda dwóch światów

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.1 zł = 1 dzień dostępu.

Wspieraj Kresy i czytaj bez reklam.
1 zł = 1 dzień dostępu.