Raport Tax Foundation: Polski system podatkowy należy do najgorszych wśród gospodarek rozwiniętych

Polska znalazła się na trzecim miejscu od końca w najnowszym rankingu konkurencyjności systemów podatkowych opracowanym przez amerykański think tank Tax Foundation. Oznacza to spadek o cztery pozycje w porównaniu z rokiem ubiegłym i aż o dziesięć miejsc w ciągu dekady. Eksperci wskazują, że wynik jest efektem niskiej efektywności podatku VAT, problemów z opodatkowaniem majątku oraz spadku pozycji w kategorii PIT.

W najnowszym raporcie „International Tax Competitiveness Index 2025”, opublikowanym przez amerykański ośrodek analityczny Tax Foundation, Polska znalazła się na 35. miejscu spośród 38 państw członkowskich OECD. Oznacza to spadek o cztery pozycje w porównaniu z rokiem 2024, gdy zajmowała 31. miejsce, oraz kontynuację trendu spadkowego trwającego od dekady. W 2015 r. Polska plasowała się na 25. pozycji, co było jej najlepszym wynikiem w historii rankingu.

Zestawienie ma na celu ocenę, w jakim stopniu krajowe systemy podatkowe są zgodne z zasadami konkurencyjności i neutralności. Analizie poddano m.in. opodatkowanie dochodów osób fizycznych i prawnych, podatki od konsumpcji, majątku oraz regulacje dotyczące działalności międzynarodowej.

Zobacz także: Prezydent podpisał nowelizację ordynacji podatkowe: ciężar dowodu po stronie urzędu skarbowego

Według autorów raportu słaby wynik Polski wynika przede wszystkim z niskiego, 46 proc. udziału bazy podatkowej VAT w całkowitej konsumpcji. Jest to efekt licznych zwolnień i obniżonych stawek, które zmniejszają efektywność tego podatku. Polska utrzymuje również jedną z najwyższych podstawowych stawek VAT w Unii Europejskiej — 23 proc. Wyższe obowiązują jedynie na Węgrzech (27 proc.), w Finlandii (25,5 proc.), Chorwacji, Danii i Szwecji (po 25 proc.) oraz w Grecji (24 proc.).

Kolejnym czynnikiem pogarszającym ocenę Polski jest stosunkowo wysoki próg przychodów uprawniający do zwolnienia z VAT, wynoszący 200 tys. zł, co stanowi około półtora raza więcej niż średnia dla państw OECD.

Pod względem opodatkowania majątku Polska utrzymuje 28. miejsce, które zajmuje nieprzerwanie od dziesięciu lat. Wpływ na to mają liczne obciążenia związane z posiadaniem i transferem majątku, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych.

Lepszy wynik odnotowano w kategorii podatków od osób prawnych — Polska zajęła 14. miejsce, spadając o dwie pozycje względem ubiegłego roku. W raporcie wskazano jednak na ograniczone możliwości rozliczania strat podatkowych w czasie, długie okresy amortyzacji środków trwałych oraz ulgi, które mogą prowadzić do subsydiowania wybranych rodzajów działalności. Autorzy zauważyli też negatywny wpływ krajowego minimalnego podatku dochodowego, który obciąża przedsiębiorstwa o niskiej rentowności.

Największe zaskoczenie wzbudził gwałtowny spadek w kategorii podatków dochodowych od osób fizycznych. Polska obniżyła się w tej klasyfikacji aż o 24 miejsca, z 11. na 35. pozycję. Jak podkreślił doradca podatkowy Jan Sarnowski, były wiceminister finansów i szef praktyki podatkowej w kancelarii Fieldfisher Polska, nie było to wynikiem zmian legislacyjnych. „Pytani o tę kategorię, sami autorzy raportu wskazują raczej na efekt «anomalii w obliczeniach», nie zaś na realne pogorszenie konkurencyjności Polski na polu PIT” — powiedział Sarnowski.

Ekspert przypomniał również, że w przeszłości Polska odnotowała krótkotrwałą poprawę pozycji. „Jedyny raz, kiedy udał nam się skokowy wzrost pozycji w rankingu, tj. aż o 8 miejsc, miał miejsce w 2022 r. w efekcie dużej reformy podatkowej — potem inne państwa znowu zaczęły nas przeganiać” — dodał.

Jak zaznaczył Sarnowski, ranking Tax Foundation mierzy nie tylko poziom opodatkowania, lecz także stopień, w jakim system podatkowy zniekształca decyzje gospodarcze. „O takim zniekształceniu można mówić w sytuacji, gdy w wyniku opodatkowania bardziej opłaca się kupić jeden towar niż jego zamiennik, ponieważ ten ostatni objęty został akcyzą lub wyższą stawką VAT” — wyjaśnił. Według niego podobny efekt występuje, gdy progresywne stawki PIT i składki społeczne zniechęcają do podejmowania dodatkowej pracy lub zwiększania dochodów.

Wśród pozytywnych elementów polskiego systemu raport wymienia stosunkowo niską stawkę podatku CIT w wysokości 19 proc., niższą od średniej OECD wynoszącej 24,2 proc. Polska posiada także rozbudowaną sieć umów o unikaniu podwójnego opodatkowania z 88 państwami oraz ulgę na udziały w spółkach, która pozwala zmniejszyć obciążenia wynikające z finansowania dłużnego.

Może Cię zainteresować: Zerowy PIT dla rodzin. Znamy szczegóły prezydenckiego projektu ustawy

Kresy.pl/wnp.pl