„Cud nad Odrą dał Polsce Śląsk”. 2 maja nocą wybuchło III powstanie śląskie
W nocy z 2 na 3 maja 1921 roku wybuchło III Powstanie Śląskie – ostatni i najważniejszy zbrojny zryw Polaków na Górnym Śląsku. Jego skutkiem było przyłączenie do Polski znacznie większej części tego strategicznego regionu, niż pierwotnie zakładano.
Poprzedzający powstanie plebiscyt z 20 marca 1921 roku potwierdził przewagę opcji niemieckiej, szczególnie w miastach. Mimo że wieś – zwłaszcza na wschodzie – w większości opowiedziała się za Polską, ogólny wynik wyniósł 40,3 proc. głosów za przyłączeniem do Polski.
Wojciech Korfanty, lider polskiej strony, uznał jednak wyniki za sukces, powołując się na zapis traktatu wersalskiego przewidujący ocenę wyników wg gmin, a nie liczby głosów. Większość gmin (77,5 proc.) rzeczywiście poparła Polskę, zdecydowanie proniemieckie były wielkie miasta.
Według interpretacji Korfantego, Polsce powinno przypaść 59,1 proc. obszaru plebiscytowego z 70,1 proc. ludności. Komisja Plebiscytowa postanowiła jednak inaczej – większość terytorium miała przypaść Niemcom. To wywołało falę niezadowolenia. 1 maja wybuchł strajk generalny, obejmując niemal wszystkie zakłady pracy. Dzień później rozpoczęło się powstanie, którego przywódcą został Korfanty.
Siły powstańcze, podzielone na trzy grupy operacyjne („Północ”, „Wschód” i „Południe”), liczyły początkowo ok. 40 tys. ludzi, a z czasem wzrosły do 60 tys., w tym ok. 9 tys. ochotników spoza Śląska. Walki trwały dwa miesiące. Najcięższe starcia toczyły się pod Górą Świętej Anny. Zginęło 1218 Polaków, niemal 800 zostało rannych, choć niektóre opracowania podają wyższe szacunki.
Efektem powstania był korzystniejszy dla Polski podział Śląska. Przyłączono 29 proc. terytorium plebiscytowego i 46 proc. jego ludności. Do Polski trafiły m.in. Katowice, Rybnik i Chorzów oraz większość śląskiego przemysłu: 53 kopalnie, 22 wielkie piece, 9 stalowni i dziesiątki innych zakładów. To wzmocniło potencjał gospodarczy młodego państwa.
„Cud nad Wisłą uratował Polskę od zguby, cud nad Odrą dał Polsce Śląsk. Cudu nad Wisłą i cudu nad Odrą nie stworzył żaden dyktator, żaden mocarz, który wziął odpowiedzialność za losy narodu, ale duch narodu, jego solidarność narodowa, duch obywatelski i poczucie odpowiedzialności każdego obywatela” – podsumował efekty powstań Korfanty.
Czytaj też:
Pochylam głowę przed powstańcami śląskimi
