Święcenie popiołu – średniowieczne źródła wielkopostnego obrzędu
Środa Popielcowa rozpoczyna w Kościele katolickim czterdziestodniowy okres Wielkiego Postu – czas pokuty, modlitwy i przygotowania do Świąt Wielkanocnych.
Nazwa tego dnia pochodzi od obrzędu posypywania głów wiernych popiołem, który stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków liturgii tego dnia.
Gest ten ma głęboką symbolikę. Popiół przypomina o kruchości ludzkiego życia i potrzebie nawrócenia. W czasie obrzędu kapłan wypowiada słowa: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” albo „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Formuły te podkreślają przemijalność człowieka oraz wezwanie do przemiany życia. Obrzęd odbywa się w czasie mszy świętej, bezpośrednio po homilii, i jest połączony z modlitwą błogosławieństwa popiołu.
Czytaj też: Rozmyślanie o śmierci czyli Popielec
Od XI wieku obowiązuje wszystkich
Zwyczaj posypywania głów popiołem na znak pokuty jest starszy niż chrześcijaństwo i był znany w wielu kulturach starożytnych. W liturgii Kościoła pojawił się około VIII wieku. Najstarsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X stulecia. W 1091 roku papież Urban II wprowadził ten obrzęd jako obowiązujący w całym Kościele.
Pierwotnie rytuał był związany z publiczną pokutą. Do około X wieku przeznaczony był dla osób odbywających pokutę za ciężkie grzechy. Pokutnicy gromadzili się w świątyni, wyznawali winy, a następnie kapłan posypywał ich głowy popiołem i nakazywał opuszczenie wspólnoty na czas pokuty. Do kościoła mogli powrócić dopiero w Wielki Czwartek, po pojednaniu. Z czasem, dla podkreślenia solidarności całej wspólnoty z grzesznikami, obrzęd rozszerzono na wszystkich wiernych.
Popiół używany w liturgii pochodzi ze spalonych palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku. Symbolizuje on zarówno żałobę i umartwienie, jak i oczyszczenie.
Co rozpoczyna Popielec?
Środa Popielcowa otwiera Wielki Post, który trwa do rozpoczęcia liturgii Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Czterdziestodniowy okres nawiązuje do pobytu Chrystusa na pustyni, gdzie pościł i był kuszony przed rozpoczęciem publicznej działalności.
Od tego dnia w liturgii katolickiej dominuje kolor fioletowy, milknie śpiew „Alleluja” oraz hymn „Chwała na wysokości Bogu” (z wyjątkiem uroczystości). W Popielec wiernych obowiązuje post ścisły – jeden posiłek do syta oraz wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych.
Popielec pozostaje więc nie tylko początkiem okresu liturgicznego, ale także widzialnym znakiem wezwania do odnowy duchowej i przygotowania do najważniejszego święta roku kościelnego – Zmartwychwstania Pańskiego.
Czytaj też: Opłatki sprzed potopu. Niezwykłe odkrycie w szwedzkiej bibliotece
Kresy.pl / PAP
