„Tysiące trupów, wszystkie w mundurach oficerów polskich…” 13 kwietnia 1943 roku świat dowiedział się o Katyniu
Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej obchodzony jest corocznie 13 kwietnia – w rocznicę ogłoszenia przez Niemców w 1943 roku informacji o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Lesie Katyńskim.
13 kwietnia 1943 roku sprawa Katynia została szeroko nagłośniona przez Niemców, choć pierwszy oficjalny komunikat o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Katyniu podała już 11 kwietnia agencja Transocean.
Wiosną 1943 roku, po klęsce Niemiec pod Stalingradem, władze III Rzeszy podjęły decyzję o wykorzystaniu odkrycia grobów katyńskich w celach propagandowych, także w kontekście relacji między aliantami. Informacje o mogiłach Niemcy uzyskali już w 1942 roku od miejscowej ludności, jednak dopiero na przełomie stycznia i lutego 1943 roku zdecydowano o podjęciu działań w tej sprawie.
29 marca 1943 roku wydano rozkaz rozpoczęcia prac ekshumacyjnych. Kierował nimi prof. Gerhard Buhtz – dyrektor Instytutu Medycyny Sądowej i Kryminalistyki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz główny lekarz sądowy Armii „Środek”.
Do 11 kwietnia 1943 roku, kiedy do Katynia przybyła pierwsza polska delegacja, wydobyto ciała 160 osób, w tym generałów Bronisława Bohaterewicza i Mieczysława Smorawińskiego. Prace prowadzono w Katyniu i Smoleńsku, opierając się również na relacjach okolicznych mieszkańców. Do czasu przyjazdu drugiej polskiej delegacji, 16 kwietnia 1943 roku, liczba wydobytych ciał wzrosła do 412.
Właśnie 11 kwietnia 1943 roku niemiecka agencja Transocean opublikowała pierwszy komunikat o odkryciu masowych grobów, a dwa dni później, 13 kwietnia, zorganizowano w Berlinie konferencję prasową, rozpoczynając szeroką akcję informacyjną. W jej ramach organizowano wizyty w Katyniu, w których uczestniczyli m.in. polscy oficerowie z oflagów, zagraniczni dziennikarze oraz przedstawiciele organizacji humanitarnych.
Pod naciskiem władz niemieckich Polski Czerwony Krzyż skierował do Katynia komisję techniczną, która prowadziła prace od 17 kwietnia do 7 czerwca 1943 roku. Identyfikacji ofiar dokonywano przede wszystkim na podstawie dokumentów odnalezionych przy zwłokach. Równolegle, w dniach 28–30 kwietnia 1943 roku, działała Międzynarodowa Komisja Lekarska, złożona z 12 specjalistów z krajów pozostających pod okupacją niemiecką oraz ze Szwajcarii.
Po nagłośnieniu sprawy Niemcy zaprosili do Katynia również Józefa Mackiewicza, który udał się tam w maju 1943 roku. Jego relację z wizyty opublikowano następnie na łamach „Gońca Codziennego”. Mackiewicz tak opisywał to, co zobaczył:
„Smoleńsk, który widziałem, Katyń, zbrodnie, trupy, ruiny, bolszewizm, który sam przeszedłem, i listy, listy dzieci do swych ojców, zaczynające się od słów: «Kochany Tatusiu» czy «Kochany Ojczulku», wydobywane dziś ze stosów sprasowanych, cuchnących ciał, z tej mazi śmierci lub na wpół zasuszonych mundurów polskich… Tak, wszystko to razem wytwarza jakby długi łańcuch asocjacji, myśli, refleksji, zapadających głęboko w duszę. […] Czy widziałem! Straszliwy odór przyprawił mnie w pierwszej chwili o mdłości, zanim całym wysiłkiem woli zdołałem się opanować. Poszliśmy ścieżką usianą wydobytymi już rzędami trupów i tam, za grubą sosną, za wałem świeżo wykopanego piasku, spojrzałem w dół. […] Straszne. Jeden, dwa, trzy trupy ludzkie robią już ciężkie i przygniatające wrażenie. Proszę sobie wyobrazić ich tysiące, tysiące, i wszystkie w mundurach oficerów polskich…”
Przeczytaj cały wywiad z Józefem Mackiewiczem z 1943 roku [józefmackiewicz.com]
Czytaj też: Józef Mackiewicz
Wyniki ekshumacji wskazywały, że ofiary zostały zastrzelone strzałem w tył głowy z broni krótkiej kalibru 7,65 mm. Niemiecka dokumentacja „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn”, opublikowana we wrześniu 1943 roku, zawierała raport Buhtza, relacje świadków i szczegółowe zdjęcia.
Związek Radziecki przez dekady zaprzeczał odpowiedzialności za zbrodnię, zrzucając winę na Niemców. Dopiero 13 kwietnia 1990 roku, po pięćdziesięciu latach, Michaił Gorbaczow oficjalnie przekazał prezydentowi Wojciechowi Jaruzelskiemu dokumenty NKWD, potwierdzające odpowiedzialność ZSRR.
Czytaj też: Cat-Mackiewicz znany i nieznany
Kresy.pl / IPN
