Nieczęsto historia Polski i Skandynawii splata się tak ściśle, jak w przypadku Eryka Pomorskiego – władcy urodzonego w Darłowie, który został królem Norwegii, Danii i Szwecji.
Niewielkie miasto na Pomorzu Zachodnim dało światu monarchę, który zasiadł na tronach wszystkich trzech królestw nordyckich i przez ponad czterdzieści lat współkształtował losy całej Europy Północnej.
Urodzony w Darłowie
Eryk Pomorski przyszedł na świat jako Bogusław – imię typowe dla książęcego rodu Gryfitów – w pierwszej połowie 1382 roku na zamku w Darłowie. Jego ojcem był książę słupski Warcisław VII, a matką Maria, córka meklemburskiego księcia Henryka III. Matka Eryka była siostrzenicą królowej Danii Małgorzaty I, co odegrało kluczową rolę w jego dalszym losie. W Bogusławie płynęła krew duńskiej dynastii królewskiej Estrydsenidów.
Po przedwczesnej śmierci Olafa II, jedynego syna Małgorzaty I i króla Norwegii Haakona VI, Małgorzata – nie mając bezpośredniego następcy – adoptowała młodego Bogusława i przeznaczyła go na swojego następcę. W 1389 roku książę zmienił imię na Eryk, symbolicznie nawiązując do dawnych władców Skandynawii.
Czytaj też: Korona Konrada Mawieckiego? Czym jest klejnot z Płocka
Pierwszy król unii kalmarskiej
Dzięki politycznym zabiegom królowej Małgorzaty Eryk został uznany za króla Norwegii już w 1389 roku. W 1396 roku objął również trony Danii i Szwecji. Rok później – 17 czerwca 1397 roku – odbyła się jego uroczysta koronacja w Kalmarze. Tym samym został pierwszym monarchą unii kalmarskiej, czyli zjednoczenia Danii, Szwecji i Norwegii pod jednym berłem.
Co istotne – na tronie zasiadał człowiek z Pomorza, urodzony w Darłowie, który dzięki zręcznej polityce swojej ciotki oraz własnej determinacji rządził całą Skandynawią. To niezwykły fakt, często niedoceniany nawet w polskiej historiografii: syn lokalnego księcia, wychowanek zamku słupskiego, stał się jednym z najpotężniejszych władców Europy Północnej.
Trząsł całym Bałtykiem, żonę miał z Lancasterów
Po śmierci Małgorzaty I w 1412 roku Eryk objął samodzielne rządy. Skupił się na polityce morskiej, dążył do podporządkowania Szlezwiku Danii, prowadził wojny z Hanzą i książętami Holsztynu. Ustanowił cło sundzkie (1429), które zapewniło mu kontrolę nad handlem bałtyckim, ale też przyczyniło się do niezadowolenia poddanych.
Eryk był postacią charyzmatyczną, ale i despotyczną. Zarzucano mu faworyzowanie Danii kosztem Norwegii i Szwecji, co doprowadziło do buntów możnych. Konflikty wewnętrzne, ciężary podatkowe i autorytarny styl rządzenia sprawiły, że został stopniowo obalony: najpierw w Szwecji (1435), potem w Danii (1439), a ostatecznie w Norwegii (1442).
26 października 1406 roku w Lund w Szwecji Eryk poślubił królewnę angielską Filipę z dynastii Lancasterów, najmłodszą córkę króla Henryka IV. Związek ten jednak okazał się nieudany — główną przyczyną napięć była bezpłodność Filipy. W rezultacie Eryk odesłał żonę, która w 1429 roku zamieszkała w klasztorze Brygidek w Vadstenie, gdzie zmarła 5 stycznia 1430 roku.
Po śmierci Filipy Eryk nawiązał bliską relację z Cecylią, pokojówką zmarłej królowej. Fakt ten niebywale wzburzył jego poddanych i przyczynił się do spadku popularności władcy. Eryk z Cecylią zamieszkali razem początkowo na Gotlandii, a następnie w Darłowie.
Został korsarzem, potem wrócił do Darłowa
Po detronizacji Eryk nie wycofał się całkowicie z życia politycznego. Udał się na Gotlandię, gdzie w Visby urządził swoją siedzibę i prowadził życie korsarza, napadając na statki kupieckie – głównie hanzeatyckie. Mimo prób odzyskania władzy, nigdy już nie stanął na czele żadnego z państw skandynawskich.
W 1449 roku Eryk powrócił do rodzinnego Darłowa, gdzie objął władzę w księstwie słupskim po zmarłym kuzynie Bogusławie IX. Choć jego władza była już lokalna, to cieszył się uznaniem jako doświadczony książę i mediator. Współrządził z wdową po kuzynie – księżną Marią, a następnie z Erykiem II wołogoskim, którego wyznaczył na swego następcę.
Czytaj też: Korona sandomierska: zaginiona korona polskich królów?
Zamek w Darłowie stał się jego rezydencją aż do śmierci w 1459 roku. W zamku tym – do dziś zachowanym – prawdopodobnie ukryto także legendarny „skarbiec Eryka”, którego zawartość wciąż budzi zainteresowanie badaczy.
Eryk Pomorski był jedną z najbardziej barwnych postaci w historii dynastii Gryfitów i bez wątpienia najpotężniejszym jej przedstawicielem. Choć jego rządy nie były wolne od błędów i kontrowersji, to jednak sam fakt, że książę z Darłowa przez kilkadziesiąt lat był królem całej Skandynawii, jest powodem do dumy.
Jego grobowiec znajduje się dziś w kościele Matki Bożej Częstochowskiej w Darłowie – niewielkim, nadbałtyckim mieście, które w średniowieczu wydało władcę całego północnego imperium.
Kresy.pl / Razem.no
Pieczęć Eryka Pomorskiego w latach 1398-1435
