PZPN ma korzenie we Lwowie. 25 czerwca 1911 uzwiązkowili się tam: Czarni Lwów, Pogoń Lwów, Cracovia i RKS Kraków. Powstał ZPPN
Powstanie Związku Polski Piłki Nożnej (ZPPN) 25 czerwca 1911 roku we Lwowie było jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach polskiego futbolu. Zainicjowane przez Stanisława Kopernickiego i cztery kluby – Czarnych Lwów, Pogoń Lwów, Cracovię i RKS Kraków – wydarzenie to miało znaczenie nie tylko sportowe, lecz także narodowe.
W realiach zaborów, gdy państwo polskie nie istniało, powołanie odrębnej organizacji piłkarskiej przez Polaków w Galicji było gestem samookreślenia i symbolem dążenia do niezależności.
Odpowiedź na ograniczenia Austriackiego Związku Piłki Nożnej
Na początku XX wieku kluby z ziem polskich były zmuszone funkcjonować w strukturach Austriackiego Związku Piłki Nożnej (AZPN). Choć należały formalnie do austriackiej federacji, brakowało im możliwości swobodnego organizowania rozgrywek między klubami z różnych części zaborów. Co więcej, barierą była także niemożność rywalizacji z zespołami czeskimi, które zorganizowały własny związek, nieuznawany przez FIFA.
Czytaj też: Pogoń Lwów bez wsparcia ze środków publicznych. Po raz pierwszy od 16 sezonów
W 1911 roku Wisła Kraków próbowała stworzyć niezależną organizację – Polski Związek Footballowy (PZF) – jednak brak wsparcia ze strony najsilniejszych klubów i odcięcie od struktur międzynarodowych spowodowały, że inicjatywa ta szybko upadła. To jednak właśnie ten klimat wzmożonej aktywności organizacyjnej i potrzeby uniezależnienia się od austriackiej centrali zrodził ideę powołania ZPPN – pierwszego w pełni polskiego związku piłkarskiego.
Formalizacja i rozwój organizacyjny
Prace nad statutem ZPPN rozpoczęły się już jesienią 1910 roku, a zakończyły w kwietniu 1911. Zebranie założycielskie odbyło się 25 czerwca 1911 we Lwowie. Oficjalna rejestracja nastąpiła 13 grudnia tego samego roku, po zatwierdzeniu statutu przez c.k. Namiestnictwo. Pierwszym pełnoprawnym prezesem ZPPN został Ludwik Żeleński.
ZPPN działał w strukturach Austriackiego Związku Piłki Nożnej jako autonomiczna jednostka. Miał pełną swobodę organizacyjną, lecz, zgodnie z zasadami FIFA, nie mógł tworzyć własnej reprezentacji narodowej. Polacy mieli jednak realny wpływ na austriackie struktury – Stanisław Kopernicki został nawet wiceprezesem AZPN.
Siedzibą związku początkowo był Kraków, lecz w 1912 roku przeniesiono ją do Lwowa. W strukturach ZPPN obowiązywał podział na klasy klubowe (I, II A, II B, II C), a liczba zrzeszonych klubów rosła błyskawicznie – z 10 w 1912 roku do 24 w roku 1913.
ZPPN wspierał rozwój infrastruktury – powstawały pierwsze stadiony: Cracovia otworzyła Park Gier w 1912 roku, Pogoń Lwów – swoje boisko w 1913, a Wisła – dopiero w 1914, tuż przed wybuchem wojny. Reprezentacje Krakowa i Lwowa rozgrywały mecze międzymiastowe i międzynarodowe. Galicyjskie drużyny rywalizowały z klubami austriackimi, węgierskimi i niemieckimi.
Związek stał się fundamentem PZPN
Wojna brutalnie przerwała rozwój polskiej piłki. Choć formalnie ZPPN zawiesił działalność, Cracovia i Pogoń kontynuowały rozgrywki, przynajmniej w ograniczonym zakresie. Wisła niemal całkowicie zawiesiła działalność, a jej stadion został zniszczony. Czarni Lwów stracili wielu członków – blisko sześćdziesięciu zginęło na froncie.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, polska piłka stanęła przed wyzwaniem organizacji struktur ogólnokrajowych. Choć ZPPN formalnie przestał istnieć dopiero 16 maja 1920 roku, to jego struktury, doświadczenia i działacze – w tym niemal cały skład pierwszego zarządu nowo powołanego Polskiego Związku Piłki Nożnej – stworzyli fundamenty PZPN (powstał w grudniu 1919).
W okresie zaborów ZPPN odegrał ogromną rolę – nie tylko jako organizator rozgrywek, lecz także jako wyraz narodowej tożsamości i niezależności Polaków. Działalność ZPPN była w pełni porównywalna z działaniami ówczesnych organizacji sportowych w innych krajach Europy. Tworzenie struktur, organizacja rozgrywek, szkolenie i rozwój infrastruktury – to wszystko odbywało się w trudnych warunkach zaboru, a mimo to pozwoliło zbudować solidne podstawy dla późniejszego rozkwitu futbolu w niepodległej Polsce. Bez ZPPN z pewnością nie byłoby PZPN.
Kresy.pl / RetroFutbol
