Narodziny symbolu oporu. Jak powstała kotwica Polski Walczącej

20 marca 1942 roku na murach okupowanej Warszawy po raz pierwszy pojawił się znak Polski Walczącej – słynna „kotwica”, która stała się jednym z najważniejszych symboli oporu przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Jej powstanie było odpowiedzią na nasilającą się wówczas wojnę propagandową. Niemcy szeroko wykorzystywali symbol „V”, przejęty od aliantów i przekształcony w znak własnych zwycięstw. Polskie Państwo Podziemne postanowiło przeciwstawić temu własny, jednoznacznie narodowy symbol, który podnosiłby na duchu społeczeństwo i przypominał, że Polska nadal istnieje.

W tym celu Biuro Informacji i Propagandy Okręgu Warszawa ZWZ-AK przeprowadziło konspiracyjny konkurs. Spośród wielu propozycji wybrano projekt łączący litery „P” i „W” – od słów „Polska Walcząca” – w formę kotwicy. Symbol był prosty do wykonania, a jednocześnie niósł silny przekaz: kotwica od wieków oznaczała nadzieję.

Konkurs przeprowadzono w warunkach ścisłej konspiracji, dlatego zgłaszane prace sygnowano pseudonimami. Później ustalono, że autorką projektu zwycięskiego znaku była najprawdopodobniej Anna Smoleńska „Hania”, harcerka i uczestniczka konspiracji, córka chemika prof. Kazimierza Smoleńskiego.

Rozpowszechnianiem znaku zajęli się harcerze Szarych Szeregów w ramach tzw. małego sabotażu. Kotwice pojawiały się nocą na murach, chodnikach i tablicach ogłoszeniowych. Malowano je farbą smołową lub kredą z gipsem – w kolorze czarnym i białym. Jednym z pierwszych miejsc, gdzie je zauważono, była cukiernia Lardellego przy ul. Polnej w Warszawie.

Znak szybko stał się powszechny i rozpoznawalny. Dla Polaków był dowodem, że opór trwa, dla Niemców – irytującym symbolem nieustającego sprzeciwu. Jego twórcy i wykonawcy ryzykowali życie – za malowanie kotwic groziły surowe represje.

W czasie wojny symbol Polski Walczącej zastępował często zakazany w przestrzeni publicznej wizerunek Orła Białego. Po 1945 roku nie zniknął – stał się jednym z najważniejszych znaków pamięci o konspiracji i Powstaniu Warszawskim. Nawiązywały do niego różne środowiska niepodległościowe, m.in. Solidarność Walcząca.

W 2014 roku kotwica została objęta ochroną prawną jako dobro ogólnonarodowe. Dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiej historii XX wieku.

Czytaj też: Największa taka akcja w Europie. AK ukradła Niemcom 105 mln złotych

Kresy.pl