Weclawek @Weclawek

156

Hrozów. Pałac Mierzejewskich.

Klasycystyczny, wybudowany pod koniec XVIII lub na początku XIX w. pałac. Majątek został skonfiskowany w 1864 r. Sewerynowi Mierzejewskiemu za udział w powstaniu styczniowym. Pałac przetrwał obie wojny. Do 1975 r. mieściła się tu szkoła. Obecnie w ruinie.
Tekst: Agnieszka Homan.

Zalesie. Pałac Ogińskich.

Klasycystyczny pałac wzniesiony w latach 1802 – 05 według planów M. Szulca na polecenie Michała Kleofasa Ogińskiego. Pałac otoczony był romantycznym parkiem. Do zespołu pałacowo – parkowego należały także kaplica, młyn wodny, oranżeria, zwierzyniec i ogród botaniczny. Pałac Ogińskich zwany „Małymi Atenami” zasłynął jako kulturalne centrum okolicy. Po II wojnie światowej kombinat budowlany, następnie dom starców, obecnie w remoncie.
Autor: Agnieszka Homan.

Żylicze (Dobośnia). Pałac Bułhaków.

Zbudowany po 1825 r. na zlecenie Ignacego Bułhaka okazały, trójskrzydłowy pałac otoczony parkiem. Cała posiadłość położona była na terenie ok. 100 ha, a liczba pokoi w pałacu dochodziła do 100. Nagromadzone zbiory dzieł sztuki i biblioteka przepadły podczas wojen. Obecnie w pałacu mieści się muzeum krajoznawcze i szkoła plastyczna.
Tekst: Agnieszka Homan.

Witebsk. Dom Marca Chagalla.

Rodzinny dom Marca Chagalla to niewielki budynek w pobliżu dworca. Po remoncie w 1997 r. otwarto w nim muzeum, posiadające w swych zbiorach ok. 300 grafik artysty. Odtworzono też wnętrze sklepu kolonialnego jego matki, pracownię, pokoje mieszkalne i kuchnię.
Tekst: Agnieszka Homan.

Witebsk. Pałac Gubernatora.

Wybudowany na wysokim brzegu Dźwiny w drugiej połowie XVIII w. dwupiętrowy klasycystyczny pałac. W 1812 r. zajął go na swą kwaterę Napoleon idący na Moskwę, który tu świętował swoje 43. urodziny. Zniszczony w czasie II wojny światowej i odbudowany.
Tekst: Agnieszka Homan.

Widze. Kościół Świętej Trójcy.

Neogotycki kościół zbudowany na początku XX w. (1914 r.) na miejscu dawnego kościoła, fundowanego w XIV w. Jeden z najwyższych kościołów na Białorusi (59 m). W czasach komunistycznych zamieniony na skład wełny i halę sportową, zwrócony katolikom w 1989 r., obecnie pw. Narodzenia NMP.
Tekst: Agnieszka Homan.

Boruny. Kościół i klasztor bazylianów

Kościół zbudowany w latach 1747 – 57 według projektu A. Osikiewicza stanowi piękny przykład wileńskiego barku, charakterystyczny ze względu na brak symetrii budowli i wklęsło – wypukłą fasadę. Obecnie kościół katolicki pw. świętych Piotra i Pawła. Klasycystyczny gmach klasztoru zbudowany w latach 1778 – 93. W zabudowaniach mieściła się m.in. szkoła prowadzona przez bazylianów.
Tekst: Agnieszka Homan.

Jurewicze. Kościół pojezuicki (ruiny).

Kościół i klasztor jezuitów wybudowane zostały w stylu barokowym w latach 1726 – 58. Znajdował się tu słynący łaskami obraz Matki Bożej Jurewickiej. W 1756 r. zostało tu otwarte jedno z największych kolegiów jezuickich. Po kasacie jezuitów zabudowania przejęte zostały przez bernardynów, a następnie w 1865 r. zamienione na cerkiew prawosławną. Obecnie kościół to prawie całkowita ruina. W jednym z budynków dawnego kolegium w 1990 r. powstał żeński klasztor i cerkiew Narodzenia Bogarodzicy.
Tekst: Agnieszka Homan.

Szczorse. Pałac Chreptowiczów.

Późnobarokowy pałac, wybudowany w latach 1770 – 1776 według projektu architekta Józefa de Sacco. Z głównego budynku pozostały jedynie fundamenty. Zachowały się: oficyna, biblioteka, w której planowane jest muzeum Mickiewicza, a także zabudowania gospodarcze. Zgromadzone przez Chreptowiczów bogate kolekcje książek (ok. 8 tys. tomów), map, sztychów i malarstwa zostały wywiezione po 1914 r. i znajdują się częściowo w Kijowie, częściowo w Moskwie. Dwór był otoczony parkiem założonym w drugiej połowie XVIII w.
Tekst: Agnieszka Homan.

Synkowicze. Cerkiew św. Michała Archanioła.

Obronna gotycka cerkiew zbudowana na początku XVI w. (według niektórych badaczy na początku XV w.). Najstarsza na Białorusi cerkiew typu obronnego. Ściany grubości 1,5 m, narożne wieżyczki z otworami strzelniczymi. Ściany boczne podparte szkarpami. Trzynawowe halowe wnętrze przedzielone ośmiobocznymi filarami, podpierającymi krzyżowe żebrowane sklepienie. Od strony wschodniej trzy absydy. Przed wejściem dobudowana w późniejszym okresie kruchta. Obok cerkwi dzwonnica z 1891 r.
Tekst: Agnieszka Homan.

Słonim. Synagoga.

Barokowa synagoga z 1642 r. Budynek o charakterze obronnym. Jedyny zachowany na Białorusi zabytek kultury żydowskiej tej klasy. Wewnątrz częściowo zachowane freski przedstawiające sceny biblijne – wyjątkowa rzadkość w synagogach. We wnętrzu głównej sali zachowała się bima wsparta na czterech filarach. Synagoga była czynna do 1940 r. Potem wykorzystywana jako magazyn. W 1991 r. sprzedana żydowskiemu związkowi wyznaniowemu. Obecnie w renowacji.
Tekst: Agnieszka Homan.

Słonim. Cerkiew św. Trójcy.

Dawniej kościół bernardynów, wzniesiony w latach 1639 – 71 w stylu wczesnego baroku, ufundowany przez Andrzeja Radwana, sekretarza królewskiego. Ośmioboczna wieża o potężnej podstawie była elementem obronnym, gdyż kościół należał do systemu miejskich umocnień obronnych. W 1864 r. zamieniony na cerkiew. W okresie międzywojennym ponownie kościół, po II wojnie światowej cerkiew prawosławna, nieprzerwanie czynna.
Zabudowania klasztoru zostały zamienione w magazyny po kasacie zakonu w 1864 r. Obecnie mieści się w nich internat.
Tekst: Agnieszka Bohdan.

Słonim. Klasztor bernardynek.

Kościół i klasztor bernardynek ufundowane zostały w 1645 r. przez Judyckich. Korpus klasztorny wymurowany został w 1764 r. na miejscu poprzednich, drewnianych zabudowań. Odnowiony po pożarze w 1793 r. W okresie międzywojennym klasztor niepokalanek i gimnazjum żeńskie. Po II wojnie światowej zamienione na szpital. Obecnie część budynku wróciła do niepokalanek.

Słonim. Kościół św. Andrzeja.

Wzniesiony ok. 1775 r., w stylu późnego baroku z elementami rokoko. Zniszczony w czasie I wojny światowej, odrestaurowany w 1925 r. Po II wojnie światowej zamknięty. Oddany wiernym w 1991 r. zdewastowany budynek został odnowiony w latach dziewięćdziesiątych XX w. Kościół zachwyca bogato zdobioną fasadą, do której przylegają dwie wieże, ustawione pod kątem. Wewnątrz rokokowy stiukowy ołtarz główny.
Tekst: Agnieszka Homan.

Różana. Kościół Świętej Trójcy.

Późnorenesansowy kościół wzniesiony w I połowie XVII w. z fundacji kanclerza wielkiego koronnego, Lwa Sapiehy. Przebudowany w 1779 r. w stylu wczesnego klasycyzmu według projektu Jana Samuela Beckera. Odnawiano go w 1850 r. i 1891 r. Elementem dominującym kościoła jest czteropiętrowa wieża. Pierwsza kondygnacja na planie kwadratu mieści portal wejściowy do świątyni. Następne na planie ośmiokąta o coraz mniejszych podstawach. Ascetyczny wygląd zewnętrzny kościoła równoważy wnętrze bogate w barokowe formy architektoniczne. Kościół nieprzerwanie czynny.
Tekst: Agnieszki Homan.

Różana. Pałac Sapiehów (ruiny).

Pałac zbudowany w latach w latach 1784-1786 na miejscu zamku zniszczonego podczas Wojny Północnej był jedną z największych rezydencji magnackich Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zbudowany według projektu Jana Samuela Beckera klasycystyczny pałac mieścił m.in. własną galerię obrazów, teatr i bibliotekę.
Różana została skonfiskowana Eustachemu Kajetanowi Sapieże przez władze carskie za udział w powstaniu listopadowym. Pałac częściowo zamieniono na fabrykę włókienniczą. Spalony w 1914 r., po odzyskaniu przez Sapiehów w 1933 r. odbudowywany, popadł ponownie w ruinę w 1944 r. Do dziś zachowały się ściany korpusu głównego pałacu, fragmenty galerii arkadowych i brama wjazdowa. Mimo całkowitej ruiny zamek w Różanej dotąd świadczy o potędze rodu Sapiehów w XVII i XVIII w.
Tekst: Agnieszki Homan.

Połock. Kolegium jezuitów.

Kolegium jezuitów w Połocku założył w 1580 r. król polski Stefan Batory. Jego pierwszym rektorem był wielki kaznodzieja narodowy, Piotr Skarga. Retorykę wykładał tu europejskiej sławy poeta łacińskojęzyczny Maciej Sarbiewski. W latach 1812 – 20 kolegium podniesiono do rangi uniwersytetu (Akademia Połocka). Obecnie w zachowanej części zabudowań mieści się szpital.
Nie zachował się kościół jezuitów z początku XVIII w. W latach 1808 – 1820 w jego krypcie spoczywały relikwie św. Andrzeja Boboli. Po wydaleniu jezuitów z Rosji w 1820 r. kościół przejęli na 10 lat pijarzy, następnie zamieniono go na prawosławną cerkiew pw. św. Mikołaja. Kościół zburzono w 1964 r.
Tekst: Agnieszki Homan.

Połock. Sobór Sofijski.

Sobór Sofijski (Mądrości Bożej), późnobarokowy, zbudowany na dawnym wzgórzu zamkowym na ruinach jednej z najstarszych cerkwi na Rusi – XI-wiecznej, powstałej pomiędzy 1044 a 1066 r. Z najstarszej cerkwi zachowała się trzyczęściowa absyda (na wschodniej ścianie późniejszej świątyni). Absyda ta jest najstarszą kamienną budowlą Białorusi. Zachowały się w niej średniowieczne freski. Wzniesiona w XVIII według projektu Jana Krzysztofa Glaubitza wieku świątynia była katedrą unicką, potem muzeum, obecnie mieści się tu sala koncertowa.
Tekst: Agnieszki Homan.

Połock. Monastyr Przemienienia Pańskiego i Świętej Eufrozyny.

Monastyr Przemienienia Pańskiego i Świętej Eufrozyny (Spaso – Jefrosinnijewskiego), zbudowany został w latach 1128 – 56 z fundacji księżnej Eufrozyny Połockiej, która była też pierwszą przełożoną klasztoru i pierwszą w historii Rusi kobietą kanonizowaną przez Cerkiew prawosławną. Żeński klasztor istnieje do dziś, a monastyr jest miejscem pielgrzymkowym. Na terenie monastyru zachowały się budynki klasztorne z XVII i XIX w. Znajdują się tam także relikwie św. Eufrozyny. Relikwiarz ufundowany w 1910 r. zaginął w latach 20 XX w. W ostatnich latach relikwiarz został zrekonstruowany. Zużyto w tym celu 120 kg srebra i drogich kamieni.
Tekst: Agnieszki Homan.

Nieśwież. Dom Gdański.

Barokowy, zbudowany w 1721 r. przy rynku w pobliżu ratusza dom rzemieślnika. Dwukondygnacyjny budynek na planie prostokąta. Fasada i pierwsza kondygnacja są murowane, druga kondygnacja – drewniana, czego nie widać od strony rynku ze względu na ciekawą barokową fasadę z wysokim szczytem o fantazyjnej falowanej linii, która zasłania też dwuspadowy, łamany dach.
Tekst: Agnieszka Homan.

Nieśwież. Kościół i klasztor Benedyktynek.

Kościół i klasztor wybudowane w latach 1590 – 1596 z fundacji księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Sierotki” znajdują się na niewielkim wzniesieniu w południowej części starego miasta. Zabudowania klasztoru i kościoła stanowią zwarty kompleks. Niestety, po wielu przeróbkach nie zachowała się wieża kościoła. Do dziś dotrwała barokowa brama – dzwonnica. Obecnie w budynku klasztornym mieści się szkoła pedagogiczna.
Tekst: Agnieszka Homan.

Nieśwież. Brama Słucka.

Zbudowana w 1690 r. Brama Słucka wchodziła w skład fortyfikacji miejskich i miała charakter obronny. W połowie XVIII w. mury obronne zostały rozebrane, a sama brama przebudowana w stylu barokowym. Odnowiona w latach siedemdziesiątych XX wieku. Dwukondygnacyjny budynek z łukowatym przejazdem w dolnej kondygnacji i oknem z balkonem od strony miasta w kondygnacji górnej. Dwuspadowy dach jest pokryty czerwoną dachówką, a ściany boczne umocnione szkarpami.
Tekst: Agnieszka Homan.

Nieśwież. Ratusz i kramy targowe.

Ratusz w Nieświeżu został zbudowany pod koniec XVI w., po lokacji miasta na prawie magdeburskim w 1586 r. Przebudowywany w XVII i XVIII wieku. Dwukondygnacyjny budynek na planie prostokąta, nakryty dwuspadowym dachem. Nad wejściem czworoboczna wieża. Dwie górne ośmioboczne kondygnacje, rozebrane w XIX w., zostały odbudowane na początku XXI w. i wieża odzyskała swój dawny wygląd. Ratusz z trzech stron otaczają parterowe kramy targowe (trzeci rząd kramów z tyłu ratusza dobudowano w połowie XVIII w.Ratusz w Nieświeżu został zbudowany pod koniec XVI w., po lokacji miasta na prawie magdeburskim w 1586 r. Przebudowywany w XVII i XVIII wieku. Dwukondygnacyjny budynek na planie prostokąta, nakryty dwuspadowym dachem. Nad wejściem czworoboczna wieża. Dwie górne ośmioboczne kondygnacje, rozebrane w XIX w., zostały odbudowane na początku XXI w. i wieża odzyskała swój dawny wygląd. Ratusz z trzech stron otaczają parterowe kramy targowe (trzeci rząd kramów z tyłu ratusza dobudowano w połowie XVIII w.
Tekst: Agnieszka Homan.

Nieśwież. Kościół Bożego Ciała.

Pojezuicki kościół pw. Bożego Ciała, zwany farnym, zbudowany został w latach 1587 – 1603 staraniem przez księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Sierotki”, według projektu włoskiego architekta G. M. Bernardoniego. Wzorowany na rzymskim kościele Il Gesù, był pierwszą barokową budowlą na terytorium Rzeczypospolitej.
W krypta grobowa kościoła jest miejscem spoczynku blisko 100 przedstawicieli rodu Radziwiłłów. Pierwszy został tu pochowany fundator, Mikołaj Krzysztof Radziwiłł. Ostatni pochówek miał miejsce w roku 1936. Wszyscy Radziwiłłowie spoczywają w takich samych trumnach z brzozowych desek, opieczętowanych plombami z radziwiłłowskim herbem. Po ponad 60 latach przerwy, 8 czerwca 2000 r. w kościele farnym pochowano prochy księcia Antoniego Mikołaja Radziwiłła, zmarłego w 1999 r. w Londynie.
We wnętrzu kościoła można zobaczyć odnowione późnobarokowe freski wykonane około 1760 r. oraz wyrzeźbiony w 1583 r. przez weneckich rzeźbiarzy ołtarz przedstawiający Jezusa ukrzyżowanego. W nawach kościoła znajdują się nagrobki Radziwiłłów oraz tablica ku czci poety Ludwika Kondratowicza, znanego jako Władysław Syrokomla.
Tekst: Agnieszka Homan.

Nieśwież. Zamek Radziwiłłów.

Początki miasta sięgają końca XII w. W XIV w. był ośrodkiem ordynacji Radziwiłłów. W XVI w. powstała tu drukarnia kalwińska, w której wydano m.in. w latach 1570-72 tzw. Biblię nieświeską. Od 1793 r. miasto dostało się pod zabór rosyjski, a w latach 1919-39 należało do Polski. Z innych zabytków należy wymienić: ratusz (1596 r.), hale targowe (XVII w.), klasztory Benedyktynek (1590-96 r.) i Bernardynów (1598 r.), kolegium i kościół Jezuitów (koniec XVI w.) wzorowany na kościele Jezusa (II Gesu) w Rzymie. Kościół p.w. Bożego Ciała z XVI wieku. W kryptach grobowych kościoła pochowanych jest blisko 100 przedstawicieli rodu Radziwiłłów.
Wybudowany w średniowieczu zamek należał do rodziny Kiszków. Rezydencją rodu Radziwiłłów stał się w 1533 r., po kupnie przez nich Nieświeża. W 1582 r. marszałek wielki litewski Mikołaj Krzysztof Radziwiłł na ruinach dawnych fortyfikacji rozpoczął budowę renesansowo – barokowego zamku na planie kwadratu. Budowla została ukończona w 1604 r.
W późniejszych stuleciach zamek był wielokrotnie rozbudowywany. W 1706 r. podczas III wojny północnej, armia króla szwedzkiego Karola XII zajęła posiadłość i zniszczyła fortyfikacje. Po przystąpieniu w 1769 r. Karola Radziwiłła „Panie Kochanku” do konfederacji barskiej, w 1770 r. zamek zajęli Rosjanie. Dobra nieświeskie zaczęły popadać w ruinę. W latach 1881 – 86 posiadłość powróciła w ręce Radziwiłłów, którzy przeprowadzili gruntowną renowację i utworzyli na powierzchni ponad 1 km² park krajobrazowy w stylu angielskim.
W 1939 r. rodzina Radziwiłłów została wysiedlona z posiadłości przez Armię Czerwoną. Zamek był wykorzystywany początkowo jako szpital, a w czasach sowieckich jako sanatorium.
W 1994 r. zespół zamkowy został uznany za narodowy pomnik historii i kultury. We wciąż remontowanym zamku powstało muzeum. Od 2005 r. zespół zamkowo-parkowy w Nieświeżu wpisany jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Tekst: Agnieszka Homan.