Koniec WRON. Jak komunistyczne władze zamykały okres stanu wojennego
21 lipca 1983 roku Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego ogłosiła samorozwiązanie.
Następnego dnia formalnie zniesiono stan wojenny, obowiązujący w Polsce od 13 grudnia 1981 roku, a od końca grudnia 1982 roku pozostający w zawieszeniu.
WRON była pozakonstytucyjnym organem utworzonym w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku przez komunistyczne władze PRL. Na jej czele stanął generał Wojciech Jaruzelski, który łączył wówczas stanowiska I sekretarza Komitetu Centralnego PZPR, premiera oraz ministra obrony narodowej.
W skład rady weszło 21 zawodowych wojskowych, przede wszystkim generałów zajmujących wysokie stanowiska w armii i aparacie państwowym. Wśród członków WRON znaleźli się między innymi generałowie Czesław Kiszczak, Florian Siwicki i Tadeusz Tuczapski, admirał Ludwik Janczyszyn oraz pułkownik Mirosław Hermaszewski, pierwszy polski kosmonauta.
Utworzenia WRON nie przewidywała Konstytucja PRL. Sejm, Rada Państwa i Rada Ministrów formalnie nadal istniały, jednak najważniejsze decyzje podejmował wąski krąg przywódców partyjnych i wojskowych skupionych wokół Jaruzelskiego. Sama rada miała przede wszystkim zapewniać wojskowy i propagandowy szyld dla działań władz.
Obecność generałów miała wywoływać wrażenie, że państwo znalazło się w śmiertelnym niebezpieczeństwie, a wojsko występuje w roli siły ratującej kraj przed chaosem. Propaganda przedstawiała WRON jako organ stojący ponad podziałami politycznymi. W rzeczywistości służyła ona osłonięciu kierownictwa PZPR i nadaniu pozorów legalności operacji wymierzonej w NSZZ „Solidarność” oraz pozostałe środowiska opozycyjne.
Pod politycznym szyldem WRON przeprowadzono masowe internowania, zawieszono działalność organizacji społecznych i związkowych, ograniczono swobodę przemieszczania się, wprowadzono godzinę milicyjną oraz zaostrzoną cenzurę. Zakłady pracy zostały zmilitaryzowane, a protesty tłumiono przy użyciu wojska, milicji i ZOMO.
W czasie stanu wojennego internowano łącznie ponad 10 tys. osób związanych głównie z „Solidarnością” i opozycją. Najbardziej krwawym symbolem represji stała się pacyfikacja kopalni „Wujek” 16 grudnia 1981 roku, podczas której funkcjonariusze ZOMO zastrzelili dziewięciu górników.
Nazwa rady szybko stała się przedmiotem społecznych drwin. Na murach pojawiały się napisy „WRON won”, a jednym z najpopularniejszych haseł podziemia było zawołanie „Wrona orła nie pokona”. Prześmiewcze określenia odbierały organowi powagę, którą próbowała nadać mu oficjalna propaganda.
Samorozwiązanie WRON 21 lipca 1983 roku było elementem przygotowań do formalnego zniesienia stanu wojennego. Datę 22 lipca wybrano nieprzypadkowo — w PRL obchodzono wówczas najważniejsze święto państwowe, upamiętniające ogłoszenie Manifestu PKWN.
Zakończenie działalności WRON nie oznaczało jednak powrotu pełnych swobód obywatelskich. „Solidarność” nadal pozostawała zdelegalizowana, część przywódców opozycji przebywała w więzieniach, a aparat bezpieczeństwa kontynuował inwigilację i represje. Władze jeszcze przed zniesieniem stanu wojennego wprowadziły przepisy pozwalające zachować znaczną część nadzwyczajnych instrumentów kontroli społeczeństwa.
WRON przestała istnieć, lecz system, którego broniła, przetrwał do końca lat 80. Jej nazwa pozostała jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wojskowego zamachu stanu, represji wobec „Solidarności” i podporządkowania państwa interesom komunistycznej partii.
Kresy.pl / Dzieje / Twoja Historia
