Jan Chrzciciel. Święty, którego narodziny Kościół obchodzi 24 czerwca
24 czerwca w Kościele katolickim obchodzona jest uroczystość narodzenia św. Jana Chrzciciela, proroka bezpośrednio poprzedzającego wystąpienie Jezusa Chrystusa.
Jest to jeden z nielicznych przypadków w kalendarzu liturgicznym, gdy Kościół obchodzi dzień narodzin świętego, a nie dzień jego śmierci, czyli narodzin dla nieba.
Jan Chrzciciel był synem kapłana Zachariasza i Elżbiety, krewnej Najświętszej Maryi Panny. Według Ewangelii św. Łukasza oboje byli ludźmi sprawiedliwymi, lecz przez długi czas nie mieli potomstwa. Narodziny Jana zostały zapowiedziane Zachariaszowi przez anioła Gabriela podczas służby kapłańskiej w świątyni jerozolimskiej. Anioł oznajmił, że dziecko będzie „wielkie przed Panem” i że wielu synów Izraela zwróci ku Bogu.
Zachariasz nie uwierzył od razu w tę zapowiedź, dlatego do czasu narodzin syna pozostał niemy. Gdy chłopiec przyszedł na świat, krewni chcieli nadać mu imię ojca. Elżbieta sprzeciwiła się temu, mówiąc, że ma otrzymać imię Jan. Zachariasz potwierdził jej słowa na tabliczce: „Jan będzie mu na imię”. Wtedy odzyskał mowę i wypowiedział hymn uwielbienia Boga, znany w liturgii jako „Benedictus”. Samo imię Jan pochodzi od hebrajskiego Jochanan i oznacza „Bóg jest łaskawy” albo „Jahwe się zmiłował”.
Postać Jana Chrzciciela zajmuje wyjątkowe miejsce w historii zbawienia. Ewangelie przedstawiają go jako proroka, który wzywał do nawrócenia i udzielał chrztu. Jego misja polegała na przygotowaniu Izraela na przyjście Chrystusa.
Szczególnym momentem działalności Jana był chrzest Jezusa w Jordanie. Wydarzenie to ukazuje przejście od zapowiedzi do wypełnienia. Jan, który wcześniej gromadził wokół siebie uczniów, wskazał na Chrystusa jako Tego, który przewyższa go godnością i misją. Tradycja chrześcijańska widzi w nim ostatniego proroka Starego Przymierza i pierwszego świadka Nowego.
Jan Chrzciciel jest uznawany nie tylko w chrześcijaństwie. W islamie znany jest jako Jahja i zaliczany do proroków. Według tradycji chrześcijańskiej i muzułmańskiej miejsce związane z jego grobem znajduje się w Wielkim Meczecie Umajjadów w Damaszku. Wcześniej w tym miejscu miała istnieć bazylika poświęcona Janowi Chrzcicielowi, wzniesiona za panowania cesarza Teodozjusza I Wielkiego.
Uroczystość narodzenia Jana Chrzciciela została umieszczona w kalendarzu 24 czerwca, sześć miesięcy przed Bożym Narodzeniem. Nawiązuje to do słów anioła Gabriela skierowanych do Maryi podczas zwiastowania, że Elżbieta jest już w szóstym miesiącu ciąży.
Data ma także wymowę symboliczną. Po przesileniu letnim dzień zaczyna się skracać, natomiast po Bożym Narodzeniu zaczyna przybywać światła. Tradycja odnosiła to do słów Jana o Chrystusie: „Potrzeba, by On wzrastał, a ja się umniejszał”.
Kult Jana Chrzciciela był obecny w Kościele od pierwszych wieków. W tradycji chrześcijańskiej czczony jest jako prorok, pustelnik, asceta, męczennik i patron głosicieli prawdy. Jego śmierć, wspominana osobno 29 sierpnia, była skutkiem konfliktu z Herodem Antypasem, któremu Chrzciciel wypominał nieprawy związek z Herodiadą.
W Kościele prawosławnym narodzenie Jana Chrzciciela wspominane jest 7 lipca, a jego ścięcie 11 września. W dniu wspomnienia śmierci proroka w tradycji prawosławnej obowiązuje post, obejmujący powstrzymanie się od mięsa, nabiału, jajek i ryb.
W ikonografii św. Jan Chrzciciel przedstawiany jest najczęściej w szacie z sierści wielbłądziej, z krzyżem, barankiem lub misą chrzcielną. Jedną z najstarszych i najsłynniejszych świątyń pod jego wezwaniem jest bazylika św. Jana na Lateranie w Rzymie, będąca katedrą papieża.
Z postacią Jana Chrzciciela związani są także joannici, jeden z najsłynniejszych zakonów rycerskich średniowiecznej Europy. Reguła zakonu została zatwierdzona przez papieża Innocentego II w 1130 roku, a do Polski joannici mieli zostać sprowadzeni przez Henryka Sandomierskiego.
Czytaj też:
Święty Alojzy Gonzaga. Arystokrata, który wybrał zakon i służbę chorym
Z Wołynia na Madagaskar. Jan Beyzym i szpital dla trędowatych
Kresy.pl / Dzieje
