„Science”: Nauka traci innowacyjność, bo system akademicki wypycha ryzyko badawcze na margines
Nauka produkuje coraz więcej publikacji, ale coraz mniej przełomów. Nowe badanie w „Science” wskazuje, że jedną z przyczyn może być akademicka hierarchia i przywiązanie starszych badaczy do dawnych idei.
W 2023 roku na łamach „Nature” ukazało się badanie, według którego publikacje naukowe i patenty coraz rzadziej prowadzą do przełomów zmieniających kierunek całych dziedzin nauki i technologii. Autorzy pracy przeanalizowali 45 mln artykułów naukowych i 3,9 mln patentów z sześciu dużych baz danych, obejmujących kilka dekad.
Nauka od kilku dekad staje się bardziej „konsolidacyjna”
Badacze posłużyli się wskaźnikiem określającym, czy dana praca naukowa lub patent ma charakter „przełomowy”, czy raczej „konsolidacyjny”. W uproszczeniu praca przełomowa wypiera wcześniejsze ustalenia i staje się nowym punktem odniesienia, podczas gdy praca konsolidacyjna rozwija albo porządkuje wcześniejszy dorobek. Z badania wynikało, że w ostatnich dekadach nauka i technologia coraz częściej idą drogą drugiego typu — są bardziej przyrostowe i mniej radykalne.
Nowe badanie opublikowane w „Science” wskazuje na jedno z możliwych wyjaśnień tego zjawiska. Naukowcy z University of Pittsburgh i University of Chicago przeanalizowali kariery 12,5 mln badaczy oraz wzorce cytowań w ich publikacjach.
Z ich ustaleń wynika, że wraz z wiekiem naukowcy tworzą mniej prac przełomowych, a częściej łączą ze sobą istniejące już idee. Autorzy badania nazwali to zjawisko „efektem nostalgii”. Chodzi o to, że naukowcy wraz z rozwojem kariery coraz silniej trzymają się idei i literatury, z którymi zetknęli się na jej wcześniejszych etapach.
„Istnieje związek między pamięcią a innowacją — to, jak wiążesz się z przeszłością, wpływa na to, jak pozycjonujesz się w teraźniejszości” — powiedział Lingfei Wu, adiunkt w School of Computing and Information University of Pittsburgh i jeden z głównych autorów badania. „Nie chodzi tylko o naukę, chodzi o ludzkość” — dodał.
Z badania wynika, że wraz z upływem kariery naukowcy coraz częściej odwołują się do starszej literatury. Autorzy ustalili, że z każdym rokiem kariery średni wiek cytowanych przez badacza prac rośnie o około miesiąc.
Odrębna obserwacja dotyczy tekstów szczególnie ważnych dla danego naukowca: praca, którą cytuje on najczęściej w całej karierze, zwykle została opublikowana około dwóch lat przed jego pierwszą własną publikacją. Oznacza to, że badacze często najdłużej pozostają pod wpływem literatury, z którą zetknęli się na początku drogi akademickiej. „Trzymasz się pewnego rodzaju idei albo gustu i z upływem czasu nadal się tego trzymasz. Widzimy, że dzieje się to raz za razem” — wyjaśnia Wu.
Starsi badacze mają silniejszą pozycję instytucjonalną
Problem ma również wymiar instytucjonalny. Starsi badacze częściej kierują laboratoriami, wpływają na pracę młodszych współpracowników i recenzują publikacje naukowe. Według autorów badania mogą w ten sposób przekazywać młodszym naukowcom własne przywiązanie do starszej literatury i dawnych sporów badawczych.
Analiza porównująca cytowania w preprintach i w końcowych wersjach publikacji wskazuje, że wpływ ten może być widoczny już na etapie pracy nad tekstem. Starsi przełożeni i recenzenci mogą skłaniać młodszych autorów do częstszego odwoływania się do starszych prac, a tym samym wzmacniać dominację utrwalonych paradygmatów. W ten sposób hierarchia akademicka może ograniczać przełomowy potencjał młodszych badaczy, nawet jeśli formalnie to ci młodsi są autorami nowych publikacji.
W praktyce może to wzmacniać przewagę projektów bezpiecznych i osadzonych w dotychczasowym dorobku nad badaniami bardziej ryzykownymi. Młodzi naukowcy, którzy częściej nie są jeszcze przywiązani do utrwalonych paradygmatów, mają jednocześnie słabszą pozycję instytucjonalną i podlegają presji, aby publikować szybko i często. Może to przesuwać ich pracę w stronę liczby publikacji, a nie jakości i ryzyka badawczego.
Według autorów starsi naukowcy nie są jednak mniej kreatywni. Ich kreatywność ma inny charakter. „Starsi ludzie nie są mniej kreatywni, są po prostu kreatywni inaczej” — powiedział Wu. „Mają tendencję do rekombinowania rzeczy, ponieważ z wiekiem znają więcej rzeczy” — dodał.
Młodsze środowiska naukowe mogą mieć przewagę
Autorzy badania wskazują, że zjawisko ma znaczenie nie tylko dla uniwersytetów, lecz także dla konkurencyjności poszczególnych państw. Kraje z większą liczbą młodych badaczy, takie jak Chiny i Indie, wytwarzają więcej przełomowych badań niż państwa o starszym środowisku naukowym, takie jak Stany Zjednoczone. W tym ujęciu struktura wieku naukowców może być jednym z czynników wpływających na innowacyjność gospodarek.
Według autorów rozwiązaniem nie jest przeciwstawianie młodszych naukowców starszym, ale zachowanie równowagi między ciągłością a odnową. Badacze wskazują na potrzebę wspierania współpracy międzypokoleniowej, w której młodsi naukowcy mogą wnosić nowe perspektywy, a starsi — doświadczenie i pamięć instytucjonalną dziedzin.
„Nauka potrzebuje zarówno ciągłości, jak i odnowy” — powiedział Wu. „Musimy zachować ciągłość nauki i te klasyczne prace, a jednocześnie przyjmować nowe idee, które rzucają im wyzwanie” — dodał.
Czytaj też:
Polska zajmuje jedno z najniższych miejsc pod względem innowacyjności w Unii Europejskiej
Polska stara się o gigafabrykę AI za 3 mld euro. „Moc obliczeniowa to nowa ropa naftowa”
Kresy.pl / Science / EurekAlert / Nature
