Fundacja Sorosa wspiera kampanię na rzecz reparacji za kolonializm
Organizacje z Karaibów i Afryki zintensyfikowały działania na rzecz uzyskania od Wielkiej Brytanii reparacji za niewolnictwo i kolonializm. W przedsięwzięcia te zaangażowała się fundacja Open Society Foundations, która przekazała środki finansowe na działania organizacyjne i prawne.
Fundacja Open Society Foundations, utworzona przez George’a Sorosa, dysponuje funduszem powierniczym o wartości 23 mld dolarów i przekazała setki tysięcy organizacjom działającym na rzecz reparacji związanych z niewolnictwem i kolonializmem. Instytucja wspiera także inicjatywy przygotowujące ewentualne postępowania prawne na forum międzynarodowym, które mogłyby zwiększyć presję na rząd w Londynie.
Czytaj także: Warszawskie Muzeum Etnograficzne chce „rozliczyć” Polskę z „kolonialnej przeszłości”
W 2014 roku, w państwach Wspólnoty Karaibskiej rozpoczęto formalną kampanię domagającą się reparacji od Wielkiej Brytanii i innych państw europejskich. W 2023 roku inicjatywa została rozszerzona na państwa afrykańskie.
Na Barbadosie zorganizowano spotkanie działaczy i decydentów z Karaibów oraz Afryki, które odbyło się przy wsparciu Open Society Foundations i Uniwersytetu Indii Zachodnich. Ośrodek akademicki od lat uczestniczy w działaniach na rzecz reparacji.
W 2023 roku uczelnia otrzymała 350 tys. dol. z funduszy OSF na projekt mający zwiększyć globalną aktywność wokół idei „sprawiedliwości naprawczej” oraz zacieśnić współpracę między Karaibami i Afryką.
Warto zobaczyć: Sikorski sugerował w Indiach, że Ukraina była polską kolonią. Nagranie obiegło sieć
Kilka miesięcy później w Ghanie zorganizowano spotkanie polityków i aktywistów, które doprowadziło do zaangażowania przywódców Unii Afrykańskiej w działania reparacyjne wobec dawnych mocarstw kolonialnych w Europie.
W deklaracji przyjętej podczas wydarzenia w Akrze zapisano, że państwa po obu stronach Atlantyku podejmą „działania naprawcze wobec historycznych zbrodni masowych, w tym niewolnictwa, handlu i handlu zniewolonymi Afrykanami, kolonializmu i segregacji rasowej”.
W 2023 roku fundacja przekazała także 300 tys. dol. ghańskiemu ministerstwu spraw zagranicznych, którym kierowała wówczas Shirley Ayorkor Botchwey, obecnie sekretarz generalna Wspólnoty Narodów i zwolenniczka idei reparacji.
W 2024 roku w Nowym Jorku odbył się kolejny szczyt dotyczący reparacji, zorganizowany przy wsparciu OSF. Podczas spotkania premier Barbadosu Mia Mottley wezwała Kościół Anglii do wypłaty odszkodowań związanych z jego udziałem w systemie niewolnictwa.
Przeczytaj: Niemcy promują narrację o „polskim kolonializmie”
Fundacja uczestniczyła również w dwóch konferencjach „UK Reparations Conference”, zorganizowanych przez posła Partii Pracy Bella Ribeiro-Addy’ego, przewodniczącego parlamentarnej grupy zajmującej się kwestią reparacji dla Afryki.
Po przystąpieniu Unii Afrykańskiej do inicjatywy rozpoczęto prace nad własną strategią kampanii. Zadanie opracowania planów działań powierzono urzędnikom działającym w Radzie Gospodarczej, Społecznej i Kulturalnej Unii Afrykańskiej (Ecosocc).
Jednym z rozważanych kierunków jest wystąpienie do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze o orzeczenie dotyczące niewolnictwa. Taki wyrok mógłby stać się elementem presji na Wielką Brytanię w sprawie ewentualnych reparacji.
Może Cię zainteresować:
Strategia ta nawiązuje do wcześniejszego postępowania przed trybunałem w Hadze, które doprowadziło do decyzji o przekazaniu Wysp Czagos.
Przedstawiciele organizacji zaangażowanych w działania określają Open Society Foundations jako „kluczowego partnera” współpracującego z Ecosocc przy organizacji spotkań ekspertów zajmujących się kwestią reparacji.
W działaniach uczestniczą również organizacje pozarządowe i ośrodki eksperckie. „Ważne jest, aby uznać trwałe konsekwencje historycznych niesprawiedliwości, w tym kolonializmu i niewolnictwa, które nadal kształtują nierówności” — oświadczyła organizacja Oxfam.
„Dyskusje na temat reparacji stanowią część szerszej, globalnej rozmowy na temat sprawiedliwości, odpowiedzialności i ubóstwa” — dodała organizacja.
Oxfam współpracuje z Radą Gospodarczą, Społeczną i Kulturalną Unii Afrykańskiej przy organizacji wydarzeń dotyczących reparacji, w tym spotkań towarzyszących Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ w 2025 r.
Działania tego skrzydła Unii Afrykańskiej wspiera także think tank Reform Initiatives z siedzibą w Ghanie, który w 2024 roku otrzymał 350 tys. dol. z funduszy OSF.
Strategie prawne rozwijano przy udziale Afrykańskiego Forum Sędziów i Prawników, skupiającego ekspertów analizujących możliwość wykorzystania postępowań sądowych do dochodzenia roszczeń reparacyjnych.
Fundacja OSF wsparła organizację konferencji dla prawników w 2025 roku, której celem było opracowanie argumentacji prawnej w sprawie potencjalnych roszczeń odszkodowawczych.
Organizatorzy wydarzenia podkreślili: „Spór sądowy jest potężnym, ale niedocenianym narzędziem w ruchu reparacyjnym dla Afryki. W połączeniu z działaniami rzeczniczymi, spór sądowy może pomóc w ustanowieniu precedensów prawnych, które pociągną do odpowiedzialności rządy kolonialne i postkolonialne”.
Forum otrzymało również granty w wysokości od 30 tys. do 500 tys. dol. przeznaczone na działalność organizacyjną i projekty związane z prawami człowieka.
Finansowanie projektów reparacyjnych obejmuje także wsparcie dla organizacji TrustAfrica z siedzibą w Senegalu, która w 2023 r. otrzymała 1 mln dol. z funduszy OSF.
Instytucja ta współorganizowała wydarzenie ONZ poświęcone reparacjom, a w grudniu 2025 r. zwołała spotkanie międzynarodowych ekspertów oraz byłego prezydenta Ghany Johna Mahamy w celu opracowania „zjednoczonego, międzykontynentalnego programu reparacji”.
Po zakończeniu rozmów Mahama zapowiedział przedstawienie na forum ONZ kampanii reparacyjnej prowadzonej przez Unię Afrykańską oraz wniosek o rezolucję uznającą transatlantyckie niewolnictwo za „najgorszą zbrodnię w historii”.
Delegaci z Ghany prowadzili rozmowy w Nowym Jorku przed planowanym szczytem ONZ, zabiegając o poparcie państw członkowskich dla projektu rezolucji.
W rozmowach uczestniczyli przedstawiciele Chin, państw skupionych w Grupie 77 oraz krajów ruchu państw niezaangażowanych, w tym Indii, Pakistanu i Sri Lanki.
W środowisku organizatorów pojawiła się ocena, że rezolucja ONZ dotycząca transatlantyckiego handlu niewolnikami mogłaby zapewnić „podstawowe uznanie”, które w przyszłości ułatwiłoby wysuwanie roszczeń o reparacje.
Kresy.pl/The Telegraph
