Bł. Wincenty Kadłubek – kronikarz, biskup i mnich

8 marca 1223 roku w Jędrzejowie zmarł Wincenty Kadłubek – biskup krakowski, autor „Kroniki polskiej”, jeden z najwybitniejszych umysłów polskiego średniowiecza, a zarazem człowiek, którego zapamiętano jako skromnego duchownego i reformatora Kościoła.

Jego postać łączy w sobie cechy uczonego, polityka, pisarza i zakonnika, a znaczenie jego dzieła daleko wykracza poza ramy historiografii.

Wincenty urodził się najprawdopodobniej około 1150 roku, zapewne w małopolskim Kargowie, choć tradycja długo wiązała go także z Karwowem pod Opatowem. Pochodził z rodziny rycerskiej, a jego ojcem był komes Stefan. W młodości kształcił się w Krakowie, a później zapewne także w Paryżu, być może również w Italii. Już współcześni określali go mianem „magistra”, co świadczyło nie tylko o wykształceniu, ale i o wysokiej pozycji w świecie intelektualnym epoki.

Po powrocie do kraju związał się z dworem Kazimierza Sprawiedliwego, a następnie Leszka Białego. Był kapelanem książęcym, uczestnikiem życia politycznego i zapewne człowiekiem kancelarii, biegle władającym łaciną oraz obeznanym z prawem, retoryką i filozofią. W 1206 roku został prepozytem sandomierskim, a dwa lata później – po zatwierdzeniu przez papieża Innocentego III – objął biskupstwo krakowskie.

Czytaj też: W bitwie nad Mozgawą Mieszko Stary stracił syna. Krwawe starcie o tron nie przyniosło rozstrzygnięcia

Jako biskup należał do zwolenników reformy Kościoła, inspirowanej duchem gregoriańskim. Sprzeciwiał się symonii, klerogamii i podporządkowaniu spraw kościelnych władzy świeckiej. Uczestniczył także w IV soborze laterańskim.

W 1218 roku zrezygnował z urzędu biskupa i osiadł w klasztorze cystersów w Jędrzejowie. Ten krok, rzadki w realiach epoki, dobrze oddaje jego charakter: bardziej niż zaszczyty cenił życie modlitwy, skupienia i pracy. W tradycji klasztornej zapisał się jako człowiek pokorny, pobożny i świątobliwy. To właśnie w Jędrzejowie spędził ostatnie lata życia i tam został pochowany.

Najtrwalszym dziełem Kadłubka pozostaje jednak „Kronika polska”. Nie była ona prostym zapisem wydarzeń, lecz rozbudowanym traktatem historycznym, literackim i politycznym. Autor włączył dzieje Polski w krąg kultury łacińskiej, czerpał z dorobku antyku, a zarazem formułował własną wizję państwa. To on należał do pierwszych pisarzy, którzy określali Polskę mianem Rzeczypospolitej, rozumianej jako wspólnota rządzona prawem, a nie prywatna własność monarchy.

Przez stulecia Kadłubek kształtował polską pamięć historyczną, szkolnictwo i język kultury. W 1764 roku został ogłoszony błogosławionym.

Czytaj też: Droga Szczerbca z wojennej tułaczki do Krakowa

Kresy.pl / PAP