Czołgi na ulicach. Początek stanu wojennego
13 grudnia 1981 roku władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadziły na terenie całego kraju stan wojenny. Decyzję ogłosił gen. Wojciech Jaruzelski, pełniący jednocześnie funkcje premiera, ministra obrony narodowej oraz I sekretarza Komitetu Centralnego PZPR.
Tego samego dnia poinformował on o powołaniu Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (WRON), która formalnie przejęła władzę w państwie.
Pacyfikacja „Solidarności”
Stan wojenny został uzasadniony przez władze „zagrożeniem dla państwa”, destabilizacją sytuacji wewnętrznej oraz działalnością NSZZ „Solidarność”, uznawaną przez kierownictwo partyjne za zagrożenie dla monopolu władzy.
W późniejszych latach decyzja była tłumaczona także obawą przed możliwą interwencją wojsk Układu Warszawskiego, choć sam Jaruzelski podkreślał, że została ona podjęta w kraju i przez Polaków. W znanych relacjach z epoki brak jest jednak dowodów na istnienie bezpośrednich planów takiej zbrojnej interwencji w grudniu 1981 roku.
Przygotowania do operacji prowadzono od wielu miesięcy w ścisłej tajemnicy. W nocy z 12 na 13 grudnia rozpoczęły się masowe zatrzymania działaczy opozycji. Przerwano łączność telefoniczną, wprowadzono godzinę milicyjną, zawieszono działalność organizacji społecznych, zamknięto szkoły i uczelnie oraz zakazano strajków i demonstracji. Media zostały podporządkowane ścisłej cenzurze, a tysiące zakładów pracy zmilitaryzowano.
100 tys. żołnierzy i funkcjonariuszy
Do pacyfikacji kraju użyto około 70 tys. żołnierzy, 30 tys. funkcjonariuszy milicji i Służby Bezpieczeństwa, setek czołgów i wozów bojowych. Do końca 1981 roku internowano kilka tysięcy osób, w tym przywódców „Solidarności”, intelektualistów i opozycjonistów. W czasie stanu wojennego dochodziło do brutalnych pacyfikacji protestów, ofiar śmiertelnych oraz licznych przypadków represji.
Stan wojenny został formalnie zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a całkowicie zniesiony 22 lipca 1983 roku. Jego następstwem było złamanie jawnych struktur opozycji, dalsze pogłębienie kryzysu gospodarczego oraz trwałe społeczne podziały. Jednocześnie doświadczenie stanu wojennego odegrało istotną rolę w procesie erozji systemu komunistycznego, który ostatecznie upadł pod koniec lat 80.
Kresy.pl / PAP
Czytaj też: Kamień w głowę generała. Desperacki krzyk zapomnianego człowieka [+WIDEO]
