Rewolucja bez przemocy. Sobór Watykański II po latach
8 grudnia 1965 roku uroczyście zakończył obrady Sobór Watykański II – jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach Kościoła katolickiego XX wieku.
Obrady zapoczątkowały proces głębokich zmian w liturgii, teologii, relacjach z innymi religiami oraz w podejściu Kościoła do współczesnego świata.
Kościół w dobie „aggiornamento”
Zwołany przez papieża Jana XXIII Sobór Watykański II obradował od 11 października 1962 do 8 grudnia 1965 roku w Bazylice św. Piotra w Watykanie. Uczestniczyło w nim około 2,5 tysiąca biskupów z całego świata oraz obserwatorzy innych wyznań chrześcijańskich. Jego celem było – zgodnie z ideą „aggiornamento”, czyli „uwspółcześnienia” – dostosowanie form działania Kościoła do realiów współczesności bez naruszania podstaw wiary.
Jednym z kluczowych dokumentów Soboru była konstytucja „Lumen gentium”, która zmieniła sposób rozumienia Kościoła. Został on ukazany jako „Lud Boży”, wspólnota wszystkich wiernych – zarówno duchownych, jak i świeckich. Podkreślono znaczenie powszechnego powołania do świętości oraz współodpowiedzialność świeckich za misję Kościoła. Wzmocniono także kolegialny charakter sprawowania władzy przez biskupów.
Przełomowe znaczenie miała również towarzysząca Soborowi reforma liturgii, zapoczątkowana konstytucją „Sacrosanctum concilium”. Wprowadzono języki narodowe do sprawowania Mszy, podkreślono czynny udział wiernych oraz wspólnotowy wymiar liturgii. Kapłan sprawujący Eucharystię zwrócony twarzą do wiernych stał się jednym z najbardziej widocznych symboli tej zmiany.
Każdy chrześcijanin jest powołany do udziału w misji Kościoła
Sobór przyniósł także zasadnicze nowe podejście do wolności religijnej. Deklaracja „Dignitatis humanae” uznała prawo każdego człowieka do swobodnego wyboru religii zgodnie z własnym sumieniem oraz zerwała z ideą przymusu w sprawach wiary. Był to istotny etap w kształtowaniu nowoczesnych relacji między Kościołem a państwem. – Na Soborze przyjęto spojrzenie zupełnie inne, że owszem, Kościół Chrystusa w pełni trwa w Kościele katolickim, ale istnieje również, choć w sposób niepełny, w innych Kościołach chrześcijańskich. Natomiast „przyporządkowani” do Kościoła są także ci, którzy jeszcze nie przyjęli Ewangelii: Żydzi, muzułmanie, a nawet ci, którzy bez własnej winy w ogóle nie doszli jeszcze do wyraźnego poznania Boga, a usiłują prowadzić uczciwe życie. W związku z tym możliwy od strony teologicznej, a nawet konieczny, stał się ruch ekumeniczny oraz dialog międzyreligijny – wyjaśnił PAP były szef Katolickiej Agencji Informacyjnej Marcin Przeciszewski.
W sferze dialogu międzyreligijnego przełom przyniosła deklaracja „Nostra aetate”. Kościół w sposób jednoznaczny odrzucił antysemityzm, podkreślił duchowe więzi z judaizmem oraz otworzył się na dialog z islamem i innymi religiami. Równocześnie dekret „Unitatis redintegratio” zapoczątkował nową epokę w ruchu ekumenicznym.
Znaczące miejsce w dorobku Soboru zajmuje także konstytucja „Gaudium et spes”, która ukazała relację Kościoła ze współczesnym światem, jego problemami społecznymi, politycznymi i moralnymi. Dokument ten podkreślił odpowiedzialność chrześcijan za sprawy pokoju, sprawiedliwości i nienaruszalnej godności człowieka.
Zmiana wrażliwości
Sobór Watykański II trwale zmienił oblicze Kościoła katolickiego, podkreślając rolę świeckich i aktualizując formy duszpasterstwa. – W dużym skrócie chodzi o to, że każdy chrześcijanin jest w równym stopniu powołany do udziału w misji Kościoła i że wynika to z sakramentu chrztu i z sakramentu bierzmowania, a nie jedynie z faktu przyjęcia święceń kapłańskich – mówi Przeciszewski.
Tak radykalny zwrot instytucjonalnej wrażliwości – zwłaszcza otwarcie na dialog ekumeniczny i międzyreligijny oraz głęboka reforma liturgii – wzbudził i do dziś wzbudza podejrzliwość części środowisk konserwatywnych, czego najbardziej znanym przykładem jest Bractwo Świętego Piusa X arcybiskupa Marcela Lefebvre’a, a także różne nurty sedewakantystyczne, które miały poważny problem z pełnym utrzymaniem jedności z Kościołem katolickim po Soborze Watykańskim II. Dziedzictwo Soboru pozostaje jednak jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla współczesnego katolicyzmu.
Czytaj też:
