Fiasko szczytu ONZ w sprawie broni jądrowej. W tle spór USA z Iranem
Czterotygodniowa konferencja ONZ poświęcona przeglądowi Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej zakończyła się w piątek bez porozumienia. Jedną z głównych przyczyn impasu był spór Stanów Zjednoczonych i Iranu o irański program nuklearny.
Była to 11. konferencja przeglądowa NPT, obradująca w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. Jej przewodniczący, ambasador Wietnamu przy ONZ Do Hung Viet, poinformował, że wśród 191 stron Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej nie udało się osiągnąć konsensusu nawet w sprawie złagodzonej wersji dokumentu końcowego.
Podczas konferencji prasowej Do Hung Viet powiedział, że „bardzo ważnym powodem” braku porozumienia był zapis w końcowym projekcie dokumentu, zgodnie z którym Iran „nigdy nie może dążyć do posiadania, rozwijać ani nabywać żadnej broni jądrowej”.
Stany Zjednoczone i Iran spierały się o to od początku konferencji, która rozpoczęła się 27 kwietnia. USA zarzucały Teheranowi lekceważenie zobowiązań wynikających z traktatu. Iran twierdził natomiast, że amerykańskie i izraelskie ataki na jego obiekty nuklearne naruszyły prawo międzynarodowe.
Iran jest stroną Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Traktat zobowiązuje państwa do udostępniania obiektów jądrowych inspektorom Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Według AP Iran nie dopuścił jednak inspektorów MAEA do obiektów nuklearnych, które w czerwcu ubiegłego roku zostały zbombardowane przez Stany Zjednoczone.
Dyrektor wykonawczy Arms Control Association Daryl Kimball powiedział, że USA nalegały, aby Iran został wymieniony w dokumencie końcowym z powodu odmowy wypełniania zobowiązań wynikających z NPT, w tym w zakresie inspekcji. Iran sprzeciwił się wskazaniu go z nazwy i domagał się potępienia Stanów Zjednoczonych oraz Izraela za ataki na jego obiekty nuklearne. Taki zapis nie znalazł się jednak w projekcie dokumentu.
Na zakończenie konferencji USA nazwały Iran „notorycznym naruszycielem traktatu” i zarzuciły mu unikanie odpowiedzialności za „groteskowe naruszenia”. Iran oskarżył Stany Zjednoczone i ich sojuszników o prowadzenie „nieustannej kampanii” mającej zalegalizować „bezprawne ataki” na Iran i jego obiekty nuklearne.
Sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres wyraził ubolewanie z powodu braku porozumienia. Jak przekazał jego rzecznik Stephane Dujarric, szef ONZ ocenił, że podwyższone ryzyko związane z bronią jądrową wymaga pilnych działań. Zaapelował do państw o wykorzystanie dialogu, dyplomacji i negocjacji w celu zmniejszenia napięć, ograniczenia ryzyka nuklearnego i ostatecznego usunięcia zagrożenia jądrowego.
Była to trzecia z rzędu konferencja przeglądowa NPT zakończona fiaskiem. Podczas poprzedniego przeglądu, w sierpniu 2022 roku, przyjęcie dokumentu końcowego zablokowała Rosja. Powodem były odniesienia do rosyjskiej inwazji na Ukrainę oraz okupacji Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej.
Kimball ocenił, że konferencja pokazała silne deklaratywne poparcie dla NPT, ale jednocześnie ujawniła pogłębiające się problemy traktatu. Jego zdaniem fundamenty układu pękają z powodu bezczynności, braku uwagi i nieustępliwości głównych mocarstw.
Czytaj też:
Helsinki zmieniają prawo. Broń atomowa nie będzie już zakazana
Kresy.pl / AP
