Twórca Ossolineum. Kim był Józef Maksymilian Ossoliński
17 marca 1826 roku w Wiedniu zmarł Józef Maksymilian Ossoliński – wybitny bibliofil, uczony i twórca Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. W dwusetną rocznicę jego śmierci Sejm ustanowił rok 2026 Rokiem Ossolińskiego, podkreślając jego znaczenie dla polskiej kultury i nauki.
Urodził się najpewniej w 1754 roku w Woli Mieleckiej, skoro został ochrzczony 8 czerwca tego roku. Pochodził z wpływowego rodu magnackiego herbu Topór. Wykształcenie zdobył w Collegium Nobilium w Warszawie, a następnie związał swoje życie z Wiedniem, gdzie rozwijał działalność naukową i kolekcjonerską.
W 1809 roku został prefektem Biblioteki Nadwornej, co otworzyło mu dostęp do cennych zbiorów i umożliwiło realizację jego najważniejszego przedsięwzięcia. Było nim stworzenie instytucji, która gromadziłaby i chroniła dorobek kultury polskiej.
Ossoliński konsekwentnie zbierał książki, rękopisy, mapy i dzieła sztuki związane z historią oraz literaturą. Jego działalność wykraczała poza zwykłe kolekcjonerstwo – budował zaplecze naukowe dla przyszłych pokoleń badaczy. W 1817 roku, za zgodą cesarza Franciszka I, powołał do życia fundację biblioteczną, która stała się zalążkiem Ossolineum.
Po jego śmierci zgromadzone w Wiedniu zbiory przewieziono do Lwowa, gdzie przez ponad sto lat Ossolineum rozwijało się jako jedna z najważniejszych instytucji polskiej kultury. Z czasem zostało ono wzbogacone o kolekcję księcia Henryka Lubomirskiego, co doprowadziło do powstania Muzeum Lubomirskich.
Czytaj też: Świątynia Pamięci. Jak Czartoryska stworzyła fundament polskiego muzealnictwa
Dzieje Ossolineum odzwierciedlają burzliwą historię Europy Środkowo-Wschodniej. Po II wojnie światowej większa część zbiorów pozostała we Lwowie, natomiast do Wrocławia, gdzie od 1946 roku działa instytucja, trafiła tylko część kolekcji. Mimo to Ossolineum pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków przechowywania polskiego dziedzictwa.
Sam Ossoliński traktował swoją bibliotekę jak dzieło życia – „córkę jedynaczkę”, której chciał zapewnić trwałość. Dzięki jego determinacji wiele bezcennych zabytków piśmiennictwa przetrwało do dziś, a powołana przez niego instytucja nadal pełni kluczową rolę w zachowaniu pamięci historycznej.
Czytaj też: Historia biblioteki Ossolińskich
Kresy.pl / PAP
