Precedens na skalę całego bloku wschodniego: porozumienie w Szczecinie
30 sierpnia 1980 roku w świetlicy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego doszło do wydarzenia, które przeszło do historii jako Porozumienie Szczecińskie.
Szczeciński Sierpień 1980 roku rozpoczął się 18 sierpnia w Stoczni Remontowej „Parnica”. Wkrótce do protestu dołączyły dwa wydziały Stoczni im. Adolfa Warskiego oraz pracownicy Stoczni Remontowej „Gryfia”. 19 sierpnia strajkowało już niemal całe miasto.
30 sierpnia, po niemal dwutygodniowych negocjacjach, podpisano dokument kończący strajki na Pomorzu Zachodnim, a zarazem otwierający nowy rozdział w dziejach polskiego ruchu robotniczego. Szczecin o dobę wyprzedził Gdańsk, gdzie porozumienie podpisano 31 sierpnia. Podpisane w Szczecinie dokumenty stworzyły precedens na skalę całego bloku wschodniego.
Treść porozumienia w Szczecinie stała się jednym z fundamentów powstania „Solidarności”. Najważniejszy punkt protokołu dotyczył bowiem zgody władz na powołanie samorządnych, niezależnych związków zawodowych. Było to żądanie, którego robotnicy nie zamierzali porzucić mimo nacisków i prób zastraszania.
Władze, obawiając się utraty kontroli, wpisały zastrzeżenie, że związki będą działały „w duchu socjalistycznym” i w zgodzie z konstytucją PRL. Mimo to zapis ten przełamywał dotychczasowy monopol partyjny i tworzył realną przestrzeń dla wolnych organizacji pracowniczych.
Porozumienie przewidywało również przekształcenie komitetów strajkowych w Komisje Robotnicze, które miały przeprowadzić wybory do władz nowych związków. Gwarantowano ochronę praw obywatelskich i pracowniczych oraz zakaz represji wobec osób zaangażowanych w działalność związkową i polityczną, o ile nie działały one w sposób przestępczy przeciwko państwu. Istotnym zapisem była także deklaracja o dostępie Kościoła do mediów, co w realiach PRL stanowiło znaczący przełom.
W części społeczno-bytowej dokument przewidywał m.in. podwyżki płac, wzrost rent i emerytur, poprawę zaopatrzenia w produkty żywnościowe, program budownictwa mieszkaniowego oraz rozszerzenie świadczeń socjalnych. Rząd zobowiązał się także do publikacji w formie broszur międzynarodowych dokumentów o prawach człowieka, w tym Aktu Końcowego KBWE z Helsinek. Ważnym symbolem było ustalenie, że przy bramie głównej stoczni znajdzie się tablica, upamiętniająca ofiary Grudnia ’70.
Podpisy pod protokołem złożyli: ze strony rządu wicepremier Kazimierz Barcikowski, Andrzej Żabiński i Janusz Brych, a ze strony MKS – Marian Jurczyk, Kazimierz Fischbein i Marian Juszczuk.
Historycy podkreślają, że szczeciński dokument był daleki od precyzji. Umożliwiał rozmaite interpretacje. Choć był bez wątpienia sukcesem strajkujących, nie oznaczał jeszcze porażki władz.
30 sierpnia 1980 roku Szczecin stał się jednak miejscem, gdzie po raz pierwszy władze PRL formalnie zaakceptowały prawo do niezależnej reprezentacji ludzi pracy – decyzja ta otworzyła drogę do powstania „Solidarności” i rozpoczęła przemiany, które kilka lat później doprowadziły do upadku systemu komunistycznego w Polsce.
Kresy.pl / Dzieje.pl / Przystanek Historia
Czytaj też: To nie były wybory, tylko referendum. 4 czerwca
